Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) – câu chuyện về một tuổi trẻ bất khuất

Nguyễn Văn Trỗi là một trong những hình ảnh tiêu biểu của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Anh sinh năm 1940 và hoạt động trong lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định.

Tháng 5/1964, khi biết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý, nơi đoàn xe dự kiến đi qua. Trong lúc thực hiện nhiệm vụ vào đêm 9/5/1964, anh bị bắt.

Những tháng ngày trong nhà lao Chí Hòa là quãng thời gian đặc biệt trong cuộc đời người thanh niên ấy. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, dù bị tra khảo và dụ dỗ, Nguyễn Văn Trỗi vẫn không khai báo. Trong thời gian bị giam, anh viết những lá thư gửi cho vợ là Phan Thị Quyên. Hiện Bảo tàng Lịch sử Quốc gia còn lưu giữ 10 bức thư cùng một số kỷ vật gắn với anh.

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra xử bắn tại Sài Gòn khi mới 24 tuổi. Những tư liệu lịch sử ghi lại rằng trước pháp trường, anh giữ thái độ bình thản, không chịu khuất phục.

Điều làm câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi trở nên đặc biệt là phía sau hình ảnh người chiến sĩ còn có một người chồng trẻ. Anh và Phan Thị Quyên chỉ có khoảng sáu tháng chung sống trước khi anh bị bắt. Những bức thư anh gửi từ nhà lao vì thế không chỉ là kỷ vật của một người chiến sĩ mà còn là dấu vết của một tình yêu bị chiến tranh chia cắt.