Nguyễn Văn Trỗi
Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình lao động nghèo. Học hết bậc phổ thông, anh rời quê vào Sài Gòn mưu sinh, học nghề điện và làm công nhân tại một xưởng điện.
Cũng như nhiều thanh niên cùng thời, anh vừa lao động kiếm sống, vừa chứng kiến cảnh đất nước bị chia cắt, chiến tranh ngày càng khốc liệt.
Trong thời gian làm việc ở Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi tham gia hoạt động cách mạng và là cơ sở của lực lượng biệt động.
Năm 1963, Nguyễn Văn Trỗi quen và yêu chị Phan Thị Quyên – một cô gái trẻ sống tại Sài Gòn.
Đến đầu năm 1964, hai người tổ chức đám cưới rất đơn sơ, gần như không có tiệc tùng. Cuộc hôn nhân của họ chỉ kéo dài vỏn vẹn chưa đầy một năm thì Nguyễn Văn Trỗi bị bắt. Sau khi cưới, hai vợ chồng hầu như chưa có nhiều thời gian sống đúng nghĩa bên nhau.
Tháng 5/1964, Nguyễn Văn Trỗi được giao nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý (Sài Gòn) nhằm ám sát Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam. Khi đang chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ thì anh bị phát hiện và bắt giữ. Kế hoạch không thành, nhưng từ thời điểm đó, anh bước vào những ngày tháng bị giam cầm và tra tấn nặng nề.
Trong suốt quá trình thẩm vấn, Nguyễn Văn Trỗi không khai báo, không hợp tác với chính quyền Sài Gòn. Anh thẳng thắn nhận mình làm việc vì mục tiêu chống Mỹ, bảo vệ độc lập dân tộc. Chính thái độ kiên quyết này khiến anh bị đưa ra xét xử và tuyên án tử hình.
Trước khi bị xử bắn vào ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi đã nói những lời thể hiện rõ lập trường và niềm tin của mình. Theo nhiều tài liệu và nhân chứng, anh khẳng định:
“Đả đảo đế quốc Mỹ!”
“Việt Nam muôn năm!”
Anh từ chối bị bịt mắt, giữ tư thế hiên ngang cho đến giây phút cuối cùng. Khi đó, anh mới 24 tuổi.
Cái chết của Nguyễn Văn Trỗi gây chấn động lớn trong dư luận trong và ngoài nước. Hình ảnh người công nhân trẻ, mới cưới vợ chưa lâu, sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng đã trở thành biểu tượng mạnh mẽ của phong trào đấu tranh chống chiến tranh Việt Nam. Nhiều phong trào phản đối Mỹ tại Mỹ Latinh và các nước khác đã lấy tên Nguyễn Văn Trỗi để đặt cho tổ chức, đường phố, trường học.
Tại Việt Nam, tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình công cộng, trong đó có cầu Nguyễn Văn Trỗi ở TP.HCM – chính nơi anh từng thực hiện nhiệm vụ.
Xin được cúi đầu tỏ lòng biết ơn người anh hùng dân tộc.
