NGUYỄN VĂN TRỖI – BẢN ÁN LỊCH SỬ TỪ PHÁP TRƯỜNG VÀ SỰ LỰA CHỌN CỦA MỘT TUỔI TRẺ KHÔNG CÚI ĐẦU

Có những con người mà cuộc đời họ rực sáng ở khoảnh khắc cuối cùng, tựa như một vì sao băng cắt ngang bầu trời đêm tăm tối để thắp lên ngọn lửa cho những người ở lại. Nếu Lý Tự Trọng để lại tuyên ngôn đanh thép về "con đường của thanh niên" ở tuổi mười bảy, thì lịch sử dân tộc Việt Nam lại một lần nữa phải nghiêng mình trước một chàng trai tuổi đôi mươi, người đã biến những phút cuối cùng tại pháp trường thành một bản cáo trạng lịch sử: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Trỗi.

Sẽ có lúc chúng ta phải tự hỏi: Đâu là lý do khiến một người đàn ông sẵn sàng bước vào cõi chết khi anh ta vừa chạm tay vào ngưỡng cửa rực rỡ nhất của hạnh phúc cá nhân.

Từ một thợ điện bình thường đến quyết định phi thường

Nguyễn Văn Trỗi sinh ra ở vùng đất Điện Bàn, Quảng Nam giàu truyền thống, mưu sinh tại Sài Gòn bằng nghề thợ điện. Anh không sinh ra đã là một tượng đài. Anh cũng là một thanh niên bình thường với những mưu cầu giản dị: một công việc để sống, một mái ấm để trở về.

Thế nhưng, điều làm nên sự vĩ đại của Nguyễn Văn Trỗi chính là sự lựa chọn giữa thời cuộc. Anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tiêu diệt Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara tại cầu Công Lý vào tháng 5 năm 1964, khi vừa mới cưới vợ được tròn 20 ngày.

Hai mươi ngày – khoảng thời gian ấy quá ngắn ngủi cho một tình yêu, quá ít ỏi cho một cuộc hôn nhân với người vợ trẻ Phan Thị Quyên, và quá tàn nhẫn để chia xa. Ở tuổi 24, anh có mọi lý do, mọi đặc quyền mà một con người bình thường khao khát để chọn ngã rẽ an toàn. Anh có thể viện cớ mình là một người chồng mới cưới để chối từ nhiệm vụ sinh tử. Nhưng Nguyễn Văn Trỗi hiểu rằng: Làm sao có thể ôm lấy người mình yêu bằng một đôi tay của kẻ nô lệ? Làm sao có thể xây dựng một mái ấm bình yên trên một quê hương đang chìm trong lửa đạn và gót giày ngoại bang?

Sự dấn thân của anh là minh chứng cho một chân lý khắc nghiệt nhưng vĩ đại của thời đại ấy: Hạnh phúc cá nhân không bao giờ có thể trọn vẹn nếu quốc gia còn chìm trong tăm tối.

Khí phách trong ngục tù và sức chấn động quốc tế

Ngày 29/5/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt. Mọi minh chứng lịch sử ghi lại những ngày tháng trong khám Chí Hòa đều cho thấy một ý chí không thể bẻ gãy. Dù kẻ thù dùng mọi cực hình tra tấn tàn khốc, anh kiên quyết không khai báo bất cứ cơ sở cách mạng nào, tự nhận mọi trách nhiệm về mình. Lời khai của anh trước kẻ thù là một cái tát trực diện: "Tôi giết những kẻ cướp nước tôi và những kẻ làm tay sai cướp nước".

Khí phách ấy không chỉ làm rung chuyển Sài Gòn mà còn tạo ra một làn sóng phản chiến chấn động thế giới. Tháng 10 năm 1964, tận nửa vòng trái đất tại Caracas (Venezuela), lực lượng du kích Lực lượng Vũ trang Giải phóng Quốc gia (FALN) đã bắt cóc trung tá Mỹ Michael Smolen để yêu cầu đổi mạng cho Nguyễn Văn Trỗi. Sự kiện này là một minh chứng lịch sử vô tiền khoáng hậu: Tên tuổi của một người thợ điện Việt Nam đã trở thành biểu tượng đấu tranh chung của những người yêu chuộng hòa bình toàn cầu. Mặc dù chính quyền Mỹ và Việt Nam Cộng hòa đã đồng ý trao đổi, nhưng ngay khi viên trung tá Mỹ được thả, chúng đã lật lọng và vội vã đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn để tránh sự phẫn nộ của dư luận.

Chín phút hóa bất tử và cái nhìn thẳng vào họng súng

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại khám Chí Hòa. Kẻ thù muốn dùng cái chết của anh để thị uy, nhưng chúng đã nhầm. Kẻ bị kết án lại trở thành người luận tội.

Khi bị trói vào cọc, viên linh mục đưa cây thánh giá cho anh hôn, anh từ chối. Khi người ta định bịt mắt anh, người thanh niên ấy đã giật phắt chiếc giẻ đen ra và dõng dạc tuyên bố một câu nói được các phóng viên quốc tế ghi lại trọn vẹn:

"Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!"

Đó là cái nhìn trần trụi và kiêu hãnh của một người đã hoàn toàn chiến thắng nỗi sợ hãi. Và trong những giây phút cuối cùng, không có lời cầu xin, không có giọt nước mắt ân hận, Nguyễn Văn Trỗi đã dồn toàn bộ sinh lực hô vang:

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"

Chín phút tại pháp trường của Nguyễn Văn Trỗi là một đài phát thanh vĩ đại truyền đi thông điệp của lòng yêu nước. Anh ngã xuống với chiếc áo sơ mi trắng nhuốm máu, nhưng tiếng hô của anh đã thổi bùng lên phong trào tòng quân của thanh niên hai miền Nam - Bắc và phong trào sinh viên phản chiến ở tận Tây bán cầu.

Mạch ngầm lịch sử và trách nhiệm của thế hệ hôm nay

Chúng ta hôm nay đang sống trong những ngày tháng hòa bình. Đường Nguyễn Văn Trỗi, cầu Công Lý nay đã là những đại lộ rợp bóng cây. Nhưng sự bình yên ấy đã được mua bằng tuổi đôi mươi của những người như Lý Tự Trọng, Nguyễn Văn Trỗi.

Để những giá trị ấy không trở thành những dòng chữ vô hồn, lịch sử cần được đánh thức qua những con người thực. Như những đối tượng được nhắc đến trong hình ảnh image_c8e7fe.jpg về việc tìm kiếm nhân vật khai thác thông tin lịch sử, chúng ta không được phép quên đi những nhân chứng sống. Đó là những người hoạt động cách mạng, các cựu chiến binh, các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, cựu thanh niên xung phong, thương bệnh binh, và những nhân chứng trực tiếp tham gia kháng chiến. Họ chính là những pho sử sống, là những người đã cùng thế hệ với Nguyễn Văn Trỗi bước qua bom đạn. Việc tìm đến họ, lắng nghe thân nhân của những người có công, không chỉ là đạo lý đền ơn đáp nghĩa, mà là hành trình để người trẻ hôm nay tự soi chiếu lại chính mình, để hiểu được sức nặng nghìn cân của hai chữ "Độc lập". 

Nguyễn Văn Trỗi đã gửi lại tuổi hai mươi tư cùng một tình yêu dang dở cho đất nước. Câu hỏi của anh để lại cũng nhức nhối không kém câu hỏi của Lý Tự Trọng: "Họ đã dám chết cho Tổ quốc, vậy chúng ta sẽ sống thế nào cho Tổ quốc?"

Yêu nước hôm nay không đòi hỏi chúng ta phải ra pháp trường. Yêu nước hôm nay là sự dũng cảm đối diện với sự tụt hậu của bản thân; là việc dám đứng lên bảo vệ lẽ phải, bảo vệ chủ quyền bằng trí tuệ, công nghệ và pháp lý; là khát vọng đưa đất nước vươn mình sánh vai cùng thế giới.

Xin đừng để tiếng hô "Hãy nhớ lấy lời tôi!" rơi vào thinh không của sự lãng quên hay những trào lưu hời hợt. Tuổi trẻ của Nguyễn Văn Trỗi đã vĩnh viễn dừng lại ở tuổi 24, nhưng ngọn lửa từ trái tim người thanh niên kiên trung ấy vẫn đang chờ thế hệ hôm nay tiếp nhận. Máu đã đổ cho đất này đơm hoa, việc của chúng ta hôm nay là phải làm cho những bông hoa ấy tỏa hương bằng sự kiêu hãnh của một quốc gia hùng cường.