Nguyễn Văn Trỗi - bị bắt và sự giữ vững với tinh thần kiên cường bất khuất.
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc của Việt Nam, có những cái tên đã trở thành bất tử, trở thành biểu tượng cho khí phách hiên ngang của một thế hệ. Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi chính là một người con ưu tú như thế - người thợ điện thành phố Sài Gòn đã dùng máu và lòng yêu nước viết nên khúc tráng ca bất diệt tại pháp trường.
Nguyễn Văn Trỗi sinh ra trong một gia đình nghèo tại vùng đất giàu truyền thống cách mạng Quảng Nam. Lớn lên giữa cảnh nước mất nhà tan, ông sớm rời quê hương vào Sài Gòn mưu sinh. Tại đây, trong vai trò là một người thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán, ông đã giác ngộ cách mạng và trở thành chiến sĩ biệt động của Đại đội Quyết tử 65. Giữa lòng đô thị Sài Gòn đang bị tạm chiếm, người thanh niên trẻ ấy đã sống một cuộc đời giản dị nhưng ấp ủ một lý tưởng vô cùng lớn lao.
Sự kiện làm nên tên tuổi của Nguyễn Văn Trỗi chính là kế hoạch ám sát phái đoàn quân sự cao cấp Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu vào tháng 5 năm 1964. Nhiệm vụ của ông là đặt mìn tại cầu Công Lý - nơi đoàn xe của phái đoàn Mỹ chắc chắn sẽ đi qua. Đây là một nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm, đòi hỏi lòng quả cảm và sự hy sinh quên mình. Đáng tiếc, do kế hoạch bị bại lộ, ông đã bị bắt khi mìn chưa kịp nổ.
Những ngày tháng trong ngục tù sau đó là một bản anh hùng ca về sự kiên trung. Kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn, từ dụ dỗ đến tra tấn dã man "chết đi sống lại", nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại trước ý chí sắt đá của người thợ điện trẻ. Nguyễn Văn Trỗi không chỉ bảo vệ bí mật của tổ chức mà còn biến nhà tù thành nơi đấu tranh chính trị, khẳng định chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại vườn chuối sau nhà lao Chí Hòa, kẻ thù đã đưa ông đi hành quyết. Hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi trong những phút giây cuối cùng đã trở thành biểu tượng kinh điển của lòng dũng cảm. Ông từ chối bịt mắt, muốn được nhìn thấy mảnh đất quê hương lần cuối. Trước họng súng của kẻ thù, ông không hề run sợ mà còn dõng dạc vạch trần tội ác của đế quốc Mỹ. Tiếng hô vang: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!" đã làm rung động trái tim hàng triệu người Việt Nam và bạn bè quốc tế.
Sự hy sinh của anh hùng Nguyễn Văn Trỗi khi mới 24 tuổi, khi vừa mới kết hôn được ít lâu, là một mất mát to lớn nhưng đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù và quyết tâm chiến đấu của thanh niên miền Nam nói riêng và cả nước nói chung. Ông ngã xuống, nhưng tinh thần của ông đã hóa thân vào từng con phố, từng dòng sông, tiếp thêm sức mạnh cho đồng đội tiếp tục cuộc hành trình giành lại độc lập dân tộc.
Cuộc đời và sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho văn học nghệ thuật. Chúng ta không thể quên những vần thơ xúc động của Tố Hữu trong bài "Hãy nhớ lấy lời tôi" hay cuốn hồi ký "Sống như Anh" ghi lại những kỷ niệm về ông qua lời kể của người vợ - chị Phan Thị Quyên. Những tác phẩm ấy đã đưa cái tên Nguyễn Văn Trỗi vượt ra khỏi biên giới Việt Nam, trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng trên toàn thế giới.
Ngày nay, khi đất nước đã hòa bình, tên của ông được đặt cho nhiều ngôi trường, con đường và quảng trường lớn. Thế hệ trẻ hôm nay nhìn vào tấm gương của anh hùng Nguyễn Văn Trỗi không chỉ để tự hào về quá khứ, mà còn để tự nhắc nhở bản thân về trách nhiệm với Tổ quốc. Sống sao cho xứng đáng với những người đã ngã xuống, sống có lý tưởng và khát vọng cống hèn - đó chính là cách tốt nhất để tri ân người anh hùng đã dâng hiến trọn tuổi thanh xuân cho mùa xuân của dân tộc.
