Nguyễn Văn Trỗi Chàng thanh niên Quảng Nam và ngọn lửa thành Sài Gòn

Nguyễn Văn Trỗi Chàng thanh niên Quảng Nam và ngọn lửa thành Sài Gòn

Đà Nẵng19/10/2026Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Xã Minh Châu (xã Minh Châu)3 lượt xem0 lượt chia sẻ

Năm 1940, tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, cậu bé Nguyễn Văn Trỗi cất tiếng khóc chào đời. Sinh ra trên mảnh đất Trung Bộ cằn cỗi nhưng giàu truyền thống quật cường, tuổi thơ của Trỗi là chuỗi ngày mồ côi mẹ từ sớm, phải bừa xới cùng cha trong cái nghèo túng của chiến tranh.

Năm 16 tuổi, chàng thanh niên Nguyễn Văn Trỗi quyết định rời quê nhà vào Sài Gòn bươn chải kiếm sống. Anh làm đủ nghề, từ xích lô đến thợ điện tại Hãng hỏa xa Sài Gòn. Giữa chốn phồn hoa đô hội nhưng đầy rẫy bất công và bóng tối xâm lược, anh Trỗi nhanh chóng giác ngộ cách mạng. Với tay nghề thợ điện giỏi, sự mưu trí và gan dạ, anh được kết nạp vào Tổ Biệt động tự vệ thuộc Đại đội 65, Quân khu Sài Gòn - Gia Định.

Tháng 4 năm 1964, anh Trỗi bén duyên và kết hôn với chị Phan Thị Quyên. Thế nhưng, hạnh phúc lứa đôi vừa chớm nở chưa đầy chục ngày thì anh nhận một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: Gài mìn tại cầu Công Lý để tiêu diệt phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu.

Bị bắt trước giờ G và bản lĩnh thép trong phòng tra tấn

Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, giữa lúc anh Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội đang bí mật gài quả mìn nặng 8kg dưới chân cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP.HCM), không may một sự cố xảy ra khiến anh sa vào tay giặc.

Biết bắt được biệt động thành đang âm mưu ám sát "đại chiến lược gia" McNamara, chính quyền Sài Gòn và cố vấn Mỹ mừng rỡ nhưng cũng vô cùng hoảng sợ. Chúng đưa anh về Ty Cảnh sát rồi chuyển qua nhiều khám đường để tra tấn.

Tại đây, chúng dùng đủ mọi đòn thù dã man: chích điện, dội nước xà phòng, dùng gậy sắt đánh gãy xương, kẹp móng tay... hòng ép anh khai ra tổ chức biệt động và các đồng đội. Nhưng đáp lại những đòn đau đớn thịt nát xương tan ấy chỉ là nụ cười khẩy cùng câu trả lời đĩnh đạc của anh Trỗi: "Một mình tôi làm, không có ai khác!".

Không khuất phục được anh bằng ngón đòn tra tấn, chúng đưa chị Quyên, người vợ mới cưới của anh vào phòng giam hòng dùng tình cảm vợ chồng làm lay chuyển ý chí anh. Nhìn thấy vợ, anh Trỗi giấu đi nỗi đau đớn trên cơ thể, dịu dàng dặn dò chị sống tốt, vững tin vào ngày độc lập, tuyệt đối không tỏ ra yếu mềm trước kẻ thù.

Nhà cầm quyền lúc bấy giờ quyết định tuyên án tử hình anh Nguyễn Văn Trỗi nhằm đe dọa phong trào đấu tranh của quân dân Sài Gòn.

9 phút cuối cùng và 3 lần hô vang trước họng súng

Chiến công và tinh thần quật cường của anh Trỗi đã vang dội ra tận quốc tế. Tại Venezuela, lực lượng du kích thuật lại sự kiện này bằng cách bắt giấu một sĩ quan Không quân Mỹ (Trung tá Michael Smolen) để đòi đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi. Tuy nhiên, khi sĩ quan Mỹ vừa được thả ra, chính quyền Mỹ và Sài Gòn đã tráo trở, lén lút đưa anh Trỗi ra xử bắn sớm hơn dự kiến.

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại khám chí Hòa (Sài Gòn), anh Nguyễn Văn Trỗi bước ra pháp trường.

Anh mặc chiếc áo sơ mi trắng, quần tây đen, bước đi đàng hoàng, đầu ngẩng cao. Rất đông các nhà báo, phóng viên quốc tế có mặt tại pháp trường đã không khỏi bàng hoàng trước thái độ thản nhiên của một tử tù mới 24 tuổi.

Khi tên lính chuẩn bị tiến lại bịt mắt anh bằng dải băng đen, anh Trỗi gạt phắt đi và dứt khoát nói:

"Không cần bịt mắt tôi! Hãy để tôi nhìn mảnh đất này, nhìn quê hương thân yêu của tôi đến giây phút cuối cùng!"

Trước họng súng đen ngòm của toán lính hành quyết, anh Trỗi bình tĩnh vạch áo, chỉ vào ngực mình và hô lớn hướng về phía các phóng viên:

"Các người hãy nhìn kỹ tôi! Tôi không có tội! Kẻ có tội là bọn đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai!"

Khi tên chỉ huy phát lệnh nổ súng, anh Trỗi dồn hết sức lực của tuổi trẻ, hô vang ba lần rúng động cả không gian:

"Nhớ lấy lời tôi! Đả đả đế quốc Mỹ!" "Đả đả Nguyễn Khánh!" "Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!"

Tiếng súng chát chúa vang lên. Anh Nguyễn Văn Trỗi gục xuống khi nụ cười và câu hô cuối cùng vẫn còn vang vọng giữa đất trời Sài Gòn.

Bất tử cùng thời đại

Chín phút cuối cùng trên pháp trường của anh Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một biểu tượng bất tử cho khí tiết của người thanh niên Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.

Sự hy sinh của anh đã chấn động toàn thế giới, trở thành nguồn cảm hứng thơ ca, hội họa và âm nhạc mãnh liệt (như tập truyện "Sống như Anh" của nhà văn Trần Đình Vân, hay bài thơ "Hãy nhớ lấy lời tôi" của nhà thơ Tố Hữu). Tên của anh được đặt cho nhiều trường học, con đường lớn, thậm chí là các công trình tại Cuba và nhiều quốc gia trên thế giới.

Năm 1964, anh Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Tuổi 24 của anh ngã xuống, nhưng tinh thần "Sống như Anh" sẽ mãi mãi là ngọn lửa soi đường cho các thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay và mai sau.