NGUYỄN VĂN TRỖI: CHÍN PHÚT BẤT TỬ VÀ KHÍ PHÁCH TUỔI TRẺ THỜI ĐẠI HỒ CHÍ MINH

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những người anh hùng mà sự hy sinh của họ đã vượt ra khỏi biên giới quốc gia, trở thành biểu tượng quốc tế cho tinh thần chống đế quốc và khát vọng tự do. Nguyễn Văn Trỗi chính là một con người như thế. Anh ngã xuống khi tuổi đời mới bước sang tuổi 24, nhưng hành động hiên ngang trước họng súng quân thù tại pháp trường khám Chí Hòa đã khắc sâu vào sử sách một tượng đài bất khuất của thế hệ trẻ Việt Nam.

Từ người thợ điện nghèo đến chiến sĩ biệt động sài gòn

Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) sinh ra trong một gia đình nghèo giàu truyền thống cách mạng tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Thừa hưởng ý chí kiên cường của mảnh đất miền Trung gian lao, anh sớm vào Sài Gòn bươn chải kiếm sống và trở thành một người thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán.

Chứng kiến cảnh quê hương bị giày xéo dưới gót giày viễn chinh và chính quyền tay sai, người thanh niên ấy không chọn lối sống an phận. Anh sớm giác ngộ, tham gia vào tổ chức Biệt động Sài Gòn, thuộc đại đội quyết tử cánh Tây Nam nhằm đánh thẳng vào sào huyệt của kẻ thù ngay giữa lòng đô thị.

Trận đánh quả cảm và sự lựa chọn của chí thép

Năm 1964, nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến Sài Gòn để vạch mưu đồ mở rộng chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi đã tự nguyện nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP. Hồ Chí Minh) – con đường độc đạo mà phái đoàn Mỹ sẽ đi qua.

Tuy nhiên, khi công việc chuẩn bị gần hoàn kích thì sự việc bị lộ do có kẻ phản bội. Anh bị giặc bắt vào đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964.

Suốt hơn 5 tháng trời giam cầm, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ, mua chuộc đến những đòn tra tấn dã man nhất để ép anh khai ra tổ chức. Thế nhưng, câu trả lời chúng nhận được chỉ là sự im lặng đầy khinh bỉ hoặc những lời đanh thép khẳng định lý tưởng. Không khuất phục được người chiến sĩ biệt động, chính quyền tay sai đã hèn nhát kết án tử hình anh nhằm răn đe phong trào cách mạng của quần chúng.

Chín phút bất tử tại pháp trường

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, giặc đưa Nguyễn Văn Trỗi ra pháp trường khám Chí Hòa. Kẻ thù muốn dùng cái chết để làm anh run sợ, nhưng chính chúng mới là những kẻ phải hoang mang trước sự bình thản của anh.

Tại pháp trường, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên nước ngoài, Nguyễn Văn Trỗi đã biến nơi hành hình thành tòa án vạch trần tội ác xâm lược.

• Anh giật phắt chiếc băng đen bịt mắt, dõng dạc nói: "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất thân yêu này, vì tôi không có tội. Chỉ có bọn Mỹ cứu nước và lũ tay sai bán nước mới là kẻ có tội!"

"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo thực dân Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"

Chín phút từ khi bước ra pháp trường đến khi trút hơi thở cuối cùng của Nguyễn Văn Trỗi là chín phút bất tử. Anh ngã xuống nhưng tư thế hiên ngang của anh đã kịp lọt vào ống kính của các phóng viên quốc tế, trở thành bản cáo trạng đanh thép lay động dư luận toàn cầu.

Biểu tượng truyền cảm hứng xuyên biên giới

Sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi đã thổi bùng lên ngọn lửa căm thù và tinh thần quyết chiến trong toàn quân, toàn dân ta. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xúc động viết trên tấm ảnh của anh: "Vì Tổ quốc, vì nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi đã anh dũng đấu tranh chống đế quốc Mỹ đến hơi thở cuối cùng... Sống như anh, chết vinh quang!"

Cảm phục trước khí phách của anh, người anh hùng Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành nguồn cảm hứng cho rất nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật lớn, tiêu biểu là bài thơ Hãy nhớ lấy lời tôi của nhà thơ Tố Hữu và tập truyện Sống như anh của nhà văn Trần Đình Vân. Không chỉ ở Việt Nam, tinh thần Nguyễn Văn Trỗi còn lan tỏa ra thế giới. Tại Venezuela, các chiến sĩ du kích đô thị Caracas đã dũng cảm bắt sống một trung tá tình báo Mỹ để đòi đổi mạng cho anh, tạo nên một sự kiện chấn động thời bấy giờ.

Bài học cho thế hệ trẻ hôm nay

Hơn sáu mươi năm đã trôi qua, đất nước ta đã hòa bình, độc lập và đang vươn mình mạnh mẽ. Nhìn lại tấm gương của Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, thế hệ trẻ hôm nay nhận ra rằng: Giá trị lớn nhất của một đời người không đo bằng độ dài của năm tháng, mà đo bằng chiều sâu của sự cống hiến.

Trong kỷ nguyên mới, những "pháp trường" của bom đạn đã lùi xa, nhưng những thử thách về lòng tự tôn dân tộc, ý chí vượt khó và tinh thần dấn thân vẫn luôn hiện hữu. Soi mình vào ánh mắt tinh anh, bất khuất của người thợ điện Nguyễn Văn Trỗi năm xưa, tuổi trẻ hôm nay có thêm động lực để học tập, sáng tạo, cống hiến hết mình, đưa vị thế của Việt Nam vẻ vang bước ra đài quốc tế.