Nguyễn Văn Trỗi – "Hãy nhớ lấy lời tôi!"

Từ Điện Bàn vào Sài Gòn

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam – cũng là quê hương của Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ. Mẹ mất sớm, gia đình nghèo khó, anh sớm phải bươn chải kiếm sống. Lớn lên, anh vào Sài Gòn, học nghề và làm thợ điện.

Chứng kiến cảnh đất nước bị chia cắt, đồng bào bị đàn áp dưới chế độ Sài Gòn và sự can thiệp ngày càng sâu của Mỹ, anh tham gia cách mạng, trở thành chiến sĩ thuộc lực lượng biệt động thành Sài Gòn – Gia Định.

Nhiệm vụ tại cầu Công Lý

Tháng 4/1964, Nguyễn Văn Trỗi kết hôn với chị Phan Thị Quyên, một cô gái làm công nhân. Chưa đầy một tháng sau ngày cưới, anh nhận một nhiệm vụ đặc biệt: cùng đồng đội đặt mìn tại cầu Công Lý (Sài Gòn) để đánh đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara, người được xem là một trong những kiến trúc sư của cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Ngày 9/5/1964, khi đang đặt mìn tại cầu, anh bị địch phát hiện và bắt giữ. Kế hoạch không thành.

Không khuất phục

Trong nhà giam, kẻ thù dùng mọi thủ đoạn từ tra tấn đến dụ dỗ, nhưng anh vẫn kiên trung. Tòa án quân sự của chính quyền Sài Gòn tuyên án tử hình anh. Vụ án gây chấn động dư luận trong và ngoài nước; tại Venezuela, một nhóm du kích đã bắt giữ một sĩ quan Mỹ để đòi trao đổi lấy mạng sống của anh, khiến bản án phải tạm hoãn.

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại khám Chí Hòa. Theo các tư liệu báo chí còn lưu lại, anh từ chối bịt mắt, không chịu để linh mục làm lễ rửa tội, và trước khi ngã xuống đã hô vang: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Hồ Chí Minh muôn năm!" Năm ấy, anh 24 tuổi.

Sống như anh

Câu chuyện về anh được chị Phan Thị Quyên kể lại cho nhà văn Trần Đình Vân, trở thành cuốn sách "Sống như anh" – cuốn sách đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam. Năm 1965, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học, và cả những công trình ở nước ngoài như một biểu tượng của tinh thần đấu tranh vì độc lập dân tộc.

Suy ngẫm

Anh Trỗi là một người thợ điện – một người lao động kỹ thuật bình thường. Là sinh viên Bách khoa, tôi thấy câu chuyện của anh gần gũi lạ thường: lòng yêu nước không chỉ thuộc về những người lính chuyên nghiệp, mà có thể bừng lên từ bất kỳ ai. Anh mới cưới vợ, cuộc sống riêng đang bắt đầu, vậy mà anh vẫn chọn nhiệm vụ. Câu nói "Hãy nhớ lấy lời tôi" vì thế với tôi không chỉ là một khẩu hiệu, mà là lời nhắn gửi để thế hệ sau không quên cái giá của hòa bình.

Nguồn tham khảo: "Sống như anh", Trần Đình Vân; Báo Quân đội nhân dân; Báo Quảng Nam.