Nguyễn Văn Trỗi - Khúc ca bất tử của người thợ điện Sài Gòn

1. Từ vùng quê nghèo đến lý tưởng cách mạng

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 trong một gia đình nghèo tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Tuổi thơ anh là những ngày dài cơ cực dưới ách thống trị của thực dân. Năm 1956, chàng thanh niên nghèo ấy một mình lặn lội vào Sài Gòn kiếm sống.

Tại vùng đất phương Nam, anh làm đủ nghề từ bốc vác, đạp xích lô trước khi trở thành thợ điện tại Nhà máy điện Chợ Quán. Chính cuộc sống lao động khổ cực và việc chứng kiến sự tàn bạo của quân xâm lược đã nhen nhóm trong lòng anh ngọn lửa cách mạng. Anh sớm giác ngộ và gia nhập tổ chức Biệt động thành, thuộc đơn vị 65 mưu trí và quả cảm.

2. Trận đánh chưa thành và bản lĩnh người chiến sĩ

Năm 1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang Sài Gòn để hoạch định kế hoạch leo thang chiến tranh. Nguyễn Văn Trỗi đã tình nguyện nhận nhiệm vụ tiêu diệt McNamara ngay tại cầu Công Lý (con đường chính từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố).

Ngày 9/5/1964, khi đang chuẩn bị cài mìn dưới chân cầu, anh không may bị địch phát hiện và bắt giữ. Trong lao tù, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn từ tra tấn dã man "chết đi sống lại" đến dụ dỗ tiền bạc, địa vị nhằm bắt anh khai ra tổ chức. Thế nhưng, tất cả đều thất bại trước ý chí sắt đá của người thanh niên 24 tuổi. Anh nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ đồng đội, bảo vệ bí mật của cách mạng.

3. "9 phút làm nên lịch sử" tại khám Chí Hòa

Sau nhiều tháng giam cầm không khuất phục được anh, chính quyền Sài Gòn quyết định đem anh ra xử bắn công khai nhằm răn đe phong trào đấu tranh của nhân dân. Sáng ngày 15/10/1964, tại vườn chuồng của khám Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi đã bước vào cõi bất tử bằng một phong thái hiên ngang hiếm có. Trước mặt các phóng viên quốc tế và họng súng của kẻ thù, anh không hề run sợ. Khi chúng định bịt mắt, anh gạt đi và nói: "Hãy để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi". Anh đã dành những giây phút cuối cùng để vạch trần bộ mặt xâm lược của đế quốc Mỹ và sự phản bội của chính quyền tay sai.

Trước khi bị xử tử, Nguyễn Văn Trỗi đã hô lớn: "Hãy nhớ lấy lời của tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”. Lời hô vàng cuối cùng của anh đã trở thành tiếng sét giữa trời quang, làm run rẩy những kẻ cầm súng và thắp sáng niềm tin cho hàng triệu đồng bào.

4. Sức lan tỏa xuyên biên giới

Sự hy sinh của Nguyễn Văn Trỗi không chỉ gây xúc động mạnh mẽ trong nước mà còn tạo nên một làn sóng phản chiến rộng lớn trên toàn thế giới. Tại Venezuela, các chiến sĩ du kích của Tổ chức Giải phóng Dân tộc (FALN) thậm chí đã bắt sống một đại tá Mỹ để đòi đổi lấy tự do cho anh. Dù kế hoạch trao đổi không thành, nhưng hành động đó minh chứng cho tầm vóc quốc tế của người anh hùng thợ điện mang cái tên Nguyễn Văn Trỗi.

5. Di sản và lòng biết ơn

Ngày nay, tại TP. Hồ Chí Minh, cây cầu nơi anh từng chiến đấu đã được mang tên Nguyễn Văn Trỗi. Nhiều ngôi trường, con đường và cả những giải thưởng cho thanh niên tiêu biểu cũng vinh dự mang tên anh.

Cuộc đời anh tuy ngắn ngủi nhưng đã để lại một bài học sâu sắc về lý tưởng sống: “Con người ta sinh ra chỉ có một lần và chết đi cũng chỉ có một lần. Chết sao cho đáng chết, sống sao cho đáng sống”. Hình ảnh người chiến sĩ dũng cảm kiên cường trước họng súng quân thù mãi mãi là biểu tượng của tinh thần "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".