Nguyễn Văn Trỗi: Lặng lẽ hiến dâng, hiên ngang nằm lại
Xuyên suốt chiều dài lịch sử vệ quốc oai hùng đầy máu và hoa, có những con người đã dùng sinh mệnh để tô thắm thêm lá cờ Tổ quốc. Nhắc đến những năm tháng chống Mỹ cứu nước khốc liệt, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Trỗi sừng sững hiện ra như một ngọn đuốc rực sáng, đại diện cho tinh thần quật cường, không khuất phục của tuổi trẻ Việt Nam. Hành trình dương thế của anh tuy ngắn ngủi, cất tiếng khóc chào đời ngày 1 tháng 2 năm 1940 và khép lại vào lúc anh dũng ngã xuống ngày 15 tháng 10 năm 1964, nhưng khí chất hiên ngang của người chiến sĩ ấy đã vĩnh viễn hóa thành hồn thiêng sông núi.
Quê hương anh ở làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Là con thứ ba trong một gia đình bần nông, lại mồ côi mẹ từ sớm, người dân quê vẫn gọi anh bằng cái tên trìu mến là Tư Trỗi. Năm 1956, trước sự đàn áp khốc liệt của Mỹ - ngụy, gia đình anh buộc phải di cư vào Sài Gòn, ngụ tại ấp Tân Ba, Phú Nhuận. Cuộc sống mưu sinh nơi đô thành lam lũ vất vả, người thanh niên nghèo ấy vừa làm thuê vừa học nghề, rồi trở thành người thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán. Dù hoàn cảnh khó khăn, anh vẫn tìm thấy hơi ấm của hạnh phúc và lập gia đình cùng bà Phan Thị Quyên vào năm 1964.
Được giác ngộ bởi lý tưởng cách mạng, năm 1963, anh Trỗi gia nhập đội biệt động nội thành Sài Gòn. Giữa lúc hạnh phúc lứa đôi vừa chớm nở, dẫu mới cưới vợ được hơn 10 ngày, người thanh niên dũng cảm ấy vẫn không ngần ngại xung phong nhận nhiệm vụ cài mìn bằng điện tại cầu Công Lý vào tháng 5 năm 1964. Mục tiêu của trận đánh là ám sát phái đoàn quân sự chính trị cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Tuy nhiên, công việc không may bại lộ, anh bị địch bắt vào lúc 22 giờ ngày 9 tháng 5 năm 1964. Bản án tử hình lơ lửng trên đầu người chiến sĩ trẻ. Để cứu mạng anh, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Venezuela đã quả cảm bắt giữ trung tá Mỹ Michael Smolen nhằm yêu cầu trao đổi tù binh. Thế nhưng, kẻ thù đã hèn hạ tráo trở, ngay sau khi viên sĩ quan Mỹ được thả, chúng đã xé bỏ thỏa thuận và bí mật đưa anh ra xử bắn.
Ẩn sau vóc dáng người thợ điện nghèo là một khí tiết lẫm liệt, một tinh thần thép không gì khuất phục nổi. Tại tòa án, trước nòng súng và sự tra khảo của kẻ thù, anh dõng dạc tuyên bố đanh thép: "Tôi chỉ tiếc rằng chưa giết được McNamara". Trong chốn lao tù, mặc cho những cực hình tra tấn dã man, anh vẫn kiên trung bảo vệ cơ sở và ném vào mặt kẻ thù lời khẳng định: "Còn giặc Mỹ, không ai có hạnh phúc cả". Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại pháp trường Khám Chí Hòa, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên nước ngoài, Nguyễn Văn Trỗi đã thể hiện một bản lĩnh kiên cường hiếm có. Anh khước từ nghi thức xưng tội, giật phăng chiếc băng đen bịt mắt và nói: "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi". Giây phút cuối cùng, những lời hô vang của anh đã trở thành lời thề bất tử: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!".
Sau khi anh ngã xuống, thi hài anh bị chính quyền Sài Gòn bí mật đem chôn tại nghĩa trang Văn Giáp ở Giồng Ông Tố. Phải trải qua nhiều ngày cất công tìm kiếm, cha đẻ và vợ anh mới tìm thấy phần mộ. Trải qua bao thăng trầm thời gian, đến ngày 15 tháng 4 năm 2018, thể theo nguyện vọng của gia đình, hài cốt anh đã được dời về an nghỉ trang trọng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Khép lại tuổi 24 rực rỡ, Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi đã hy sinh, nhưng di sản tinh thần của anh đã hóa thành nguồn cảm hứng bất tận. Khí phách ấy đã đi vào cuốn bút ký "Sống như anh" của nhà báo Thái Duy, vào bài thơ "Hãy nhớ lấy lời tôi" của Tố Hữu, tựa như một tiếng kèn xung trận giục giã hàng vạn thanh niên Việt Nam sục sôi đứng lên giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Hình bóng hiên ngang của anh vĩnh viễn tạc vào non sông, trở thành tượng đài bất khuất trong lòng dân tộc.
