Nguyễn Văn Trỗi - Lời thề bất tử trên cầu Công Lý

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những con người mà giây phút hy sinh đã hóa thành tượng đài vĩnh cửu. Người chiến sĩ biệt động Sài Gòn Nguyễn Văn Trỗi — với 9 phút hiên ngang trước pháp trường Chí Hòa — đã để lại một khúc ca bất tử về lòng dũng cảm và khí tiết của người thanh niên yêu nước Việt Nam.

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sớm mồ côi mẹ, tuổi thơ của anh trải qua nhiều vất vả. Lớn lên, anh vào Sài Gòn làm thợ điện để kiếm sống. Tại đây, chứng kiến cảnh đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai đàn áp nhân dân, tinh thần yêu nước trong anh bùng cháy. Anh nhanh chóng giác ngộ cách mạng và trở thành chiến sĩ của Đội Biệt động Sài Gòn.

Tháng 5 năm 1954, nghe tin phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang Sài Gòn để thị sát và mở rộng chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi chủ động nhận nhiệm vụ vô cùng hiểm nguy: gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) — con đường duy nhất đoàn xe Mỹ phải đi qua.

Đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi đang cẩn trọng gài mìn dưới chân cầu, Nguyễn Văn Trỗi không may bị đồn cảnh sát gác cầu phát hiện và bắt giữ. Kẻ thù vui mừng tưởng đã bắt được đầu mối quan trọng. Chúng đưa anh về các trung tâm tra tấn dã man nhất, dùng điện giật, dội nước xà phòng, tra khảo liên tục suốt nhiều ngày đêm. Nhưng đáp lại sự tàn bạo của kẻ thù chỉ là sự câm lặng kiên cường của người thợ điện trẻ tuổi.

Khi mọi trận đòn tra tấn đều thất bại, tòa án quân sự chính quyền Sài Gòn đã tuyên án tử hình Nguyễn Văn Trỗi nhằm đe dọa phong trào đấu tranh của nhân dân đô thị.

Rạng sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại sân sau nhà giam Chí Hòa, thực dân Mỹ và tay sai đưa anh ra xử bắn. Nhận thấy sự có mặt của nhiều phóng viên, báo chí quốc tế, Nguyễn Văn Trỗi đã biến pháp trường thành nơi vạch mặt kẻ thù. Anh bình thản tiến ra cọc bắn, giật phắt tấm vải đen khi bọn tay sai định bịt mắt mình và đàng hoàng nói: "Không, hãy để tôi nhìn mảnh đất này! Tôi không có tội, kẻ có tội là bọn đế quốc Mỹ và tay sai!" Trong 9 phút ngắn ngủi trước họng súng đen ngòm của toán lính bắn thuê, anh rướn người, ngẩng cao đầu và cất tiếng hô lớn vang động cả không gian: "Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!" Tiếng nổ vang lên, người chiến sĩ trẻ gục xuống nhưng nụ cười kiên trung vẫn rạng rỡ trên môi. Nguyễn Văn Trỗi hy sinh khi mới 24 tuổi và vừa lập gia đình được vỏn vẹn 19 ngày.

Chín phút lịch sử ấy đã làm chấn động dư luận thế giới, làm dấy lên làn sóng đấu tranh mạnh mẽ từ châu Á, châu Âu đến tận Mỹ Latinh. Tên tuổi của anh không chỉ đi vào thơ ca, nhạc họa của Việt Nam mà còn trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho bạn bè quốc tế trong cuộc đấu tranh vì tự do và lý trí.