NGUYỄN VĂN TRỖI: LỜI THỀ BẤT TỬ TRÊN PHÁP TRƯỜNG VÀ BẢN HÙNG CA CỦA NGƯỜI THỢ ĐIỆN SÀI GÒN
Trong muôn vàn những trang sử bi hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hình ảnh người chiến sĩ hiên ngang đứng trước họng súng kẻ thù, không cho bịt mắt và cất cao lời hô giật phăng điên đảo chính quyền thực dân đã trở thành tượng đài bất tử. Người thanh niên ấy chính là Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi — người thợ điện trẻ tuổi của Sài Gòn, người đã biến 9 phút cuối cùng trên pháp trường thành một bản hùng ca bất tử lay động hàng triệu trái tim yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới.
Từ người con đất Quảng Nam đến chiến sĩ biệt động Sài Gòn
Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 trong một gia đình nông dân nghèo giàu truyền thống yêu nước tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Sinh ra và lớn lên trên vùng đất gian lao mà anh dũng, từ nhỏ anh đã chứng kiến những tàn bạo, bất công mà thực dân và đế quốc trút xuống quê hương.
Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, anh vào Sài Gòn sinh sống và làm thợ điện tại Việt Nam Điện lực Hãng (RONEO). Sống và làm việc giữa lòng sào huyệt của chính quyền Nam Việt Nam và cố vấn Mỹ, chứng kiến cảnh đồng bào bị đàn áp, người thanh niên trẻ tuổi nhanh chóng giác ngộ cách mạng. Anh gia nhập lực lượng Biệt động Sài Gòn, trở thành chiến sĩ thuộc Biệt động A30 (Quân khu Sài Gòn - Gia Định).
Với sự mưu trí, dũng cảm và thành thạo địa hình đô thị, Nguyễn Văn Trỗi vừa làm việc kiên trì để ngụy trang, vừa tích cực tham gia các hoạt động trinh sát, chuyển giao tài liệu bí mật và chuẩn bị cho các trận đánh táo bạo ngay giữa lòng nội thành.
Trận đánh cầu Công Lý và 9 phút bất tử trên pháp trường
Đầu năm 1964, nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ sang Sài Gòn thị sát để chuẩn bị mở rộng chiến tranh xâm lược, Nguyễn Văn Trỗi đã chủ động nhận nhiệm vụ vô cùng nguy hiểm: Đặt mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) — nơi đoàn xe của McNamara bắt buộc phải đi qua — để tiêu diệt tên trùm chiến tranh.
Tuy nhiên, vào rạng sáng ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi công việc gài mìn sắp hoàn thành, sự việc bất ngờ bị lộ. Nguyễn Văn Trỗi bị địch bắt giữ.
Biết anh là chiến sĩ biệt động trực tiếp thực hiện vụ ám sát quan chức cấp cao của Mỹ, chính quyền Saigon và cố vấn Mỹ đã dùng mọi đòn tra tấn dã man nhất trong ngục tối hòng bẻ gãy ý chí của anh. Nhưng đáp lại những trận đòn roi, điện giật và dụ dỗ danh lợi, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ vững khí tiết, một mực nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ an toàn cho tổ chức và đồng đội.
Không thể khuất phục được người chiến sĩ kiên trung, sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, chính quyền tay sai đưa Nguyễn Văn Trỗi ra xử bắn tại sân sau Khám Chí Hòa (Sài Gòn).
Trận địa pháp trường sáng hôm ấy đã trở thành diễn đàn lịch sử. Đứng trước cọc bắn và họng súng tàn bạo của kẻ thù, người thanh niên 24 tuổi — chỉ mới lập gia đình được vài tháng — vẫn giữ vững tư thế hiên ngang, tự tin. Anh kiên quyết từ chối tấm khăn đen bịt mắt của kẻ thù và đàng hoàng nói: "Không! Phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!".
Trong những giây phút cuối cùng, Nguyễn Văn Trỗi đã tiến về phía trước, hướng về phía các phóng viên báo chí quốc tế và cất lời hô lớn làm rung chuyển bầu trời pháp trường:
"Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"
Lời hô đanh thép vang lên ba lần liên tiếp trước khi tiếng súng tàn bạo nổ ra. Anh ngã xuống khi mới tròn 24 tuổi xuân, nhưng hình ảnh và tiếng hô của anh đã làm bàng hoàng kẻ thù và xúc động toàn thế giới.
Tượng đài bất tử soi đường cho các thế hệ tương lai
Sự hy sinh oanh liệt của Nguyễn Văn Trỗi đã bùng lên ngọn lửa căm thù và tinh thần quyết chiến chống Mỹ trên khắp hai miền Nam - Bắc. Ở phương Tây xa xôi, phong trào đấu tranh đòi tự do cho Nguyễn Văn Trỗi cũng bùng nổ dữ dội. Nhớ về anh, nhà thơ Tố Hữu đã viết nên những câu thơ nghẹn ngào trong bài thơ Hãy nhớ lấy lời tôi:
"Có những phút làm nên lịch sử
Có cái chết hóa thành bất tử
Có những lời hơn mọi bài ca
Có con người như chân lý sinh ra..."
Năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và Huân chương Thành công hạng Nhất.
"Câu chuyện thời hoa lửa" của Anh hùng Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi là bài học vô giá về khí tiết kiên trung, lý tưởng sống dấn thân và tình yêu Tổ quốc thiêng liêng. Thân thể anh đã hòa vào lòng đất mẹ, nhưng khí phách của anh mãi là ngọn đuốc soi đường.
Hôm nay, tên của anh được trân trọng đặt cho các tuyến đường lớn, trường học và công trình văn hóa trên khắp mọi miền đất nước. Tấm gương của anh nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay rằng: Được sống trong bình yên và tự do chính là nhờ máu xương của những người đi trước, từ đó luôn giữ vững bản lĩnh, nỗ lực học tập và cống hiến để dựng xây một Việt Nam hùng cường.
