Nguyễn Văn Trỗi: Lời Thề Trên Cầu Công Lý

Dựa trên: Cuốn ký sự "Sống như Anh" của nhà văn Trần Đình Vân và các tư liệu lịch sử về Biệt động Sài Gòn.

Người thợ điện mang lý tưởng lớn

Nguyễn Văn Trỗi sinh ra tại Quảng Nam nhưng vào Sài Gòn sinh sống và làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán. Anh gia nhập tổ chức Biệt động Sài Gòn khi tuổi đời còn rất trẻ, vừa mới lập gia đình với chị Phan Thị Quyên. Dưới lớp áo của một người công nhân lành nghề, anh âm thầm chuẩn bị cho những nhiệm vụ táo bạo nhất ngay giữa lòng sào huyệt của đối phương.

Năm 1964, khi biết tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ sang Sài Gòn để thị sát và tăng cường chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi đã tình nguyện nhận nhiệm vụ đặt mìn trên cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP.HCM) — con đường huyết mạch mà đoàn xe của phái đoàn Mỹ bắt buộc phải đi qua.

Phi vụ chưa thành và cuộc đấu trí trong lao tù

Việc chuẩn bị cho trận đánh diễn ra cực kỳ khẩn trương. Tuy nhiên, khi đang thực hiện cài đặt thiết bị nổ dưới chân cầu vào đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, anh không may bị lộ và bị bắt.

Dù bị tra tấn dã man bằng những cực hình tàn khốc nhất, Nguyễn Văn Trỗi vẫn không hề khuất phục. Anh nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ tổ chức và đồng đội. Để lung lạc ý chí của anh, kẻ thù đã đưa chị Quyên (vợ anh) vào gặp, nhưng anh đã dặn vợ: "Đừng buồn khóc, hãy sống sao cho xứng đáng với anh". Câu chuyện về tình yêu và lý tưởng của anh chị đã được nhà văn Trần Đình Vân ghi lại trong cuốn sách kinh điển "Sống như Anh", trở thành cuốn sách gối đầu giường của nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam.

9 phút bất tử tại pháp trường

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, chính quyền Sài Gòn đưa Nguyễn Văn Trỗi ra pháp trường tại khám chí hòa. Chúng định dùng cái chết của anh để răn đe phong trào đấu tranh, nhưng chúng đã lầm.

Trước họng súng của đội hành quyết, anh đã từ chối bịt mắt bằng tấm băng đen và dõng dạc tuyên bố: "Không, phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi". Trước khi tiếng súng vang lên, anh đã hô vang ba lần:

"Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!"

Khoảnh khắc ấy chỉ kéo dài vài phút nhưng đã trở thành vĩnh cửu. Sự hy sinh của anh đã thổi bùng ngọn lửa đấu tranh không chỉ ở Việt Nam mà còn lan sang cả Mỹ La-tinh. Tại Venezuela, các du kích quân đã bắt cóc một sĩ quan Mỹ để đòi đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi — một sự kiện chấn động ngoại giao quốc tế thời bấy giờ.

Di sản của một tinh thần thép

Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống khi mới 24 tuổi, nhưng anh đã sống một cuộc đời trọn vẹn với lý tưởng. Tên anh được đặt cho nhiều ngôi trường, con phố và trở thành biểu tượng của thế hệ thanh niên "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Anh đã dạy cho chúng ta rằng: "Có những cái chết hóa thành bất tử".