NGUYỄN VĂN TRỖI – MỘT TUỔI TRẺ KHÔNG TIẾC CHO TỔ QUỐC

Có những câu chuyện lịch sử được đo đếm bằng mốc thời gian, bằng những trận đánh hay các chiến dịch lớn. Nhưng cũng có những câu chuyện bắt đầu từ cuộc đời của một con người rất đỗi bình thường, để rồi khi khép lại, cuộc đời ấy trở thành một phần linh hồn của dân tộc.

Đối với tôi, Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi chính là một tượng đài bước ra từ sự bình dị như thế.

Tôi từng nghĩ những người anh hùng thời chiến là những tượng đài xa tắp. Họ nằm yên trong sách giáo khoa, ngự trị trong các bài học lịch sử hay các buổi sinh hoạt truyền thống với những chiến công lẫy lừng. Những cái tên ấy luôn khoác lên mình lớp áo thần thoại mà một người trẻ thời bình chỉ có thể hình dung qua trí tưởng tượng.

Nhưng khi lặng yên nhìn ngắm lại Nguyễn Văn Trỗi, điều làm tôi bàng hoàng và trăn trở nhất không phải là trận đánh hay bản án tử hình, mà chính là tuổi đời của anh.

Sinh năm 1940 tại Quảng Nam, bạt mạng vào Sài Gòn mưu sinh rồi trở thành một chiến sĩ biệt động, anh Trỗi cũng từng có một tuổi trẻ nguyên bản. Anh có gia đình, có người vợ mới cưới mỏi mòn đợi chờ, có những ước mơ giản dị và một tương lai hoàn toàn có thể vun vén. Anh không sinh ra để làm biểu tượng. Anh trước hết là một thanh niên sống giữa những cơn bão thời cuộc.

Và chính cái thời đại khốc liệt ấy đã ép anh phải đưa ra những lựa chọn mà thế hệ hôm nay khó lòng hình dung nổi.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại pháp trường nhà lao Chí Hòa, anh Trỗi ngã xuống khi mới vừa tròn 24 tuổi.

Hai mươi bốn tuổi.

Đó là con số khiến tôi phải dừng lại thật lâu.

Hai mươi bốn tuổi hôm nay là một cử nhân vừa rời cổng trường đại học, là một bạn trẻ loay hoay tìm kiếm công việc đầu đời, đang yêu, đang đi phượt, đang vấp ngã rồi đứng dậy làm lại. Chúng tôi có đặc quyền được sai, được thử, được mơ mộng và hoãn lại tương lai bằng những cụm từ “để sau này”.

Nhưng ở tuổi 24, Nguyễn Văn Trỗi không có cái "sau này" ấy.

Bởi lý tưởng với anh không phải một khái niệm trừu tượng trên trang sách. Nó là hơi thở, là lựa chọn sinh tử hàng ngày. Sự hy sinh của anh không xa xôi, nó nhói lên đau đớn vì anh đã đánh đổi trọn vẹn mọi khả năng của một đời người – những điều mà chúng tôi đang được hưởng thụ mỗi ngày như một lẽ tự nhiên.

Nhìn lại anh Trỗi, tôi tự hỏi: Nếu người trẻ thế hệ trước đã trút kiệt những năm tháng đẹp nhất để bảo vệ Tổ quốc, thì người trẻ hôm nay đang làm gì với tuổi trẻ bình yên mà mình sở hữu?

Chúng tôi không sống dưới mưa bom bão đạn. Trách nhiệm với đất nước của thế hệ này không cần phải chứng minh bằng máu hay sự phi thường.

Trách nhiệm ấy đôi khi gãy gọn và thầm lặng: Là học tập bằng tất cả sự nghiêm túc chứ không phải thái độ đối phó. Là lòng biết ơn khi được tự do lựa chọn nghề nghiệp, tiếp cận tri thức nhân loại. Là sự tử tế trong cách sống, trách nhiệm với bản thân, gia đình và không vô cảm trước những nỗi đau xã hội. Đối với một sinh viên, yêu nước đôi khi chỉ đơn giản là làm chủ chuyên môn mình đã chọn, để không trở thành gánh nặng cho cộng đồng.

Thế hệ anh Trỗi không có Internet, không có vô số con đường rộng mở. Họ chỉ có một niềm tin sắt đá rằng cuộc đời mình gắn liền với vận mệnh dân tộc. Họ chấp nhận hi sinh tuổi trẻ cho một "ngày mai hòa bình" mà chính họ có thể sẽ không bao giờ được nhìn thấy.

Hòa bình hôm nay không làm mất đi trách nhiệm của tuổi trẻ. Trái lại, nó trao cho chúng tôi một đặc quyền vô giá mà thế hệ trước từng thiếu: Cơ hội kiến tạo tương lai bằng tri thức và sự sáng tạo.

Phía sau mỗi cái tên trong lịch sử là một thân phận. Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một cái tên để xướng lên trong những ngày lễ kỷ niệm. Anh từng là một người con, một người chồng, một người thợ điện mẫn cán. Khi tước đi sự thần thánh hóa xa vời để nhìn anh như một người anh, một người bạn đồng lứa, ta mới thấy giá trị tột cùng của hòa bình.

Mỗi thế hệ chỉ có duy nhất một lần được sống tuổi trẻ. Thế hệ của anh Trỗi đã dùng tuổi trẻ ấy để bảo vệ hình sông dáng núi. Thế hệ chúng tôi nhận lại tuổi trẻ để dựng xây và gìn giữ.

Hai mươi bốn tuổi của Nguyễn Văn Trỗi đã khép lại tại pháp trường năm ấy, nhưng nó mở ra muôn vàn tuổi 24 rực rỡ khác cho chúng tôi hôm nay. Và cách duy nhất để những câu chuyện thời hoa lửa không bị lãng quên, chính là sống sao cho xứng đáng với ngày mai mà họ đã trao lại bằng cả máu và nước mắt.