NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI ANH HÙNG BẤT KHUẤT

Nhắc về lịch sử Dân tộc Việt Nam là nhắc về một dân tộc nhỏ bé cùng đồng lòng đứng dậy đấu tranh với các đế quốc, phát xít lớn mạnh để giành lại được độc lập dân tộc và cho các thế hệ đời sau được sống trong hòa bình cho đến ngày hôm nay. Nỗi đau chiến tranh mang lại luôn luôn tàn khốc và dã man nhất; nó lấy đi tinh thần , lý trí, những khát khao chinh phục vẫn còn dang dở đó. Ấy vậy mà từ tinh thần yêu nước họ đã không màng mạng sống để cầm súng đứng dậy chiến đấu, nổi bật lên trong đó không thể không nhắc đến người Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi. Đây là tấm gương sáng ngời của phong trào cách mạng. Sự hy sinh của anh là một mất mát lớn cho tổ quốc và nhân dân, nhưng cũng làm sáng thêm trang sử hào hùng của dân tộc với tấm gương bất khuất và tinh thần chiến đấu anh dũng. Một Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống, nhưng hàng ngàn, hàng vạn Nguyễn Văn Trỗi khác đã đứng lên, tiếp tục cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm!

Nguyễn Văn Trỗi, sinh năm 1940 tại xã Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, là con thứ ba trong một gia đình bần nông và mất mẹ từ nhỏ. Trước sự đàn áp của Mỹ – ngụy tại Duy Xuyên, gia đình anh đã di cư vào Sài Gòn vào năm 1956, định cư tại ấp Tân Ba, Phú Nhuận, thuộc quận Tân Bình. Tại đây, anh vừa làm thuê kiếm sống vừa học nghề điện và sau đó trở thành công nhân tại Nhà máy điện Chợ Quán. Bị ảnh hưởng mạnh mẽ từ phong trào yêu nước và cách mạng anh đã chủ động tiếp cận và được giác ngộ bởi tổ chức cách mạng. Năm 1963, Nguyễn Văn Trỗi gia nhập đội biệt động Sài Gòn, trở thành một chiến sĩ xuất sắc. Trong quá trình hoạt động cách mạng, anh luôn hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao. Một lần, anh đã dũng cảm ném lựu đạn khiến một số quân địch bị thương và thiệt mạng.Khi biết phái đoàn quân sự cao cấp của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sẽ tới Sài Gòn vào tháng 5/1964, lực lượng cách mạng đã lên kế hoạch tiêu diệt McNamara. Dù mới cưới vợ hơn 10 ngày, Nguyễn Văn Trỗi vẫn xung phong nhận nhiệm vụ cài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi, TP Hồ Chí Minh) – nơi phái đoàn dự kiến sẽ đi qua.

Ngày 9/5/1964, Nguyễn Văn Trỗi lên kế hoạch kích hoạt mìn bằng điện đặt dưới chân cầu Công Lý. Tuy nhiên, kế hoạch bị bại lộ và anh bị địch bắt.Bị giam tại Khám Chí Hòa, Nguyễn Văn Trỗi đối mặt với mọi thủ đoạn dụ dỗ và tra tấn của chính quyền Sài Gòn nhưng không hề nao núng. Ngày 10/8/1964, anh bị đưa ra Tòa án Quân sự và kết án tử hình. Tại tòa, khi được hỏi anh muốn gì, anh dõng dạc trả lời: “Tôi chỉ tiếc rằng chưa giết được McNamara”.

Trước tinh thần kiên cường của Nguyễn Văn Trỗi, Mặt trận Giải phóng Dân tộc Venezuela đã bắt giữ trung tá Mỹ Michael Smolen tại Caracas và tuyên bố: “Nếu Mỹ và chính quyền Sài Gòn giết Nguyễn Văn Trỗi, chúng tôi sẽ xử tử Smolen”.Trước áp lực này, chính quyền Sài Gòn tạm đình chỉ bản án tử hình của Nguyễn Văn Trỗi và đồng ý trao đổi tù binh. Tuy nhiên, sau khi Michael Smolen được thả, chính quyền Mỹ và Sài Gòn đã trở mặt, bí mật xử bắn Nguyễn Văn Trỗi.

Vào 9 giờ 59 phút, ngày 15/10/1964, trước sự chứng kiến của nhiều phóng viên quốc tế, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại Khám Chí Hòa. Trước khi bị bắn, anh hô lớn: “Hãy nhớ lấy lời tôi! Đả đảo đế quốc Mỹ! Đả đảo Nguyễn Khánh! Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”.Chính quyền Sài Gòn sau đó bí mật chôn xác Nguyễn Văn Trỗi tại nghĩa trang Văn Giáp ở Giồng Ông Tố (nay thuộc phường Bình Trưng Đông, Quận 2, TP Hồ Chí Minh).

Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một chiến sĩ dũng cảm trong vụ cài mìn tại cầu Công Lý năm 1964, mà còn là biểu tượng của ý chí và niềm tin sắt đá ngay cả khi đối diện với cái chết. Khi bị xử tử, anh không chấp nhận rửa tội mà còn khẳng định rằng chính Mỹ và ngụy mới là kẻ có tội, là thủ phạm gây ra cảnh xóm làng tan nát, nhân dân lầm than, con mất cha, vợ mất chồng. Trong thời gian bị giam giữ, anh đã bị tra tấn vô cùng dã man tuy vậy anh vẫn cương quyết không nói một lời, điều đó càng khích cho đế quốc Mỹ tức giận vì không moi được thông tin gì từ anh. 

Hai ngày sau khi hi sinh Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 17 tháng 10 năm 1964. Ngoài ra còn có các danh hiệu Đảng viên Nhân dân Cách mạng miền Nam và Huân chương Thành đồng hạng Nhất của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh sau đó đã ghi trong bức ảnh chụp Nguyễn Văn Trỗi trước pháp trường: "Vì Tổ quốc, vì nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi đã anh dũng đấu tranh chống đế quốc Mỹ đến hơi thở cuối cùng. Chí khí lẫm liệt của Anh hùng Trỗi là một tấm gương cách mạng sáng ngời cho mọi người yêu nước - nhất là cho các cháu thanh niên học tập!”

Hình ảnh và câu chuyện của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho nhiều tác phẩm văn học và nghệ thuật. Các tác phẩm tiêu biểu như bài thơ “Hãy nhớ lấy lời tôi” của Tố Hữu, bài hát “Lời anh vọng mãi ngàn năm” của Vũ Thanh, phim tài liệu “Anh Nguyễn Văn Trỗi sống mãi” và phim truyện “Nguyễn Văn Trỗi” của đạo diễn Bùi Đình Hạc.

Đặc biệt, cuốn bút ký “Sống như anh” của nhà báo Thái Duy đã trở thành sách gối đầu giường của nhiều người, được bình chọn là một trong ba cuốn sách có nội dung hay nhất năm 2002 và gần đây đã được dịch sang tiếng Tây Ban Nha. Năm 1982, Ban chấp hành Thành đoàn TP Hồ Chí Minh đã quyết định lấy ngày 15/10 – ngày hy sinh của anh Trỗi – làm ngày truyền thống thanh niên công nhân TP Hồ Chí Minh.

Cái chết của Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là sự hy sinh của một cá nhân mà đã trở thành ngọn lửa bùng lên mạnh mẽ trong lòng dân tộc Việt Nam.Sự kiện ấy đã làm dấy lên một làn sóng phẫn nộ và căm thù sâu sắc đối với kẻ thù xâm lược, đồng thời khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh kiên cường của nhân dân ta. Từ thành thị đến nông thôn, từ trong nước đến bạn bè quốc tế, hình ảnh anh hiên ngang trước họng súng đã trở thành một biểu tượng bất khuất, cổ vũ hàng triệu trái tim đứng lên vì độc lập, tự do.