Nguyễn Văn Trỗi: Người anh hùng bất khuất của quân đội nhân dân Việt Nam

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng (nay là xã Điện Thắng Trung), huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Thân phụ anh là ông Nguyễn Văn Hóa (tự Thoàn), từng tham gia kháng chiến chống Pháp; anh ruột là Nguyễn Văn Toàn cũng hoạt động cách mạng tại vùng Điện Bàn – Đà Nẵng.

Sáng thứ Hai, ngày 11/5/1964, một phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ đến sân bay Tân Sơn Nhất, do Bộ trưởng Quốc phòng McNamara dẫn đầu, cùng nhiều tướng lĩnh và quan chức chủ chốt. Đây là đoàn có quyền quyết định trực tiếp các vấn đề quân sự, chính trị, kinh tế tại miền Nam Việt Nam, vì vậy chính quyền Sài Gòn đã siết chặt an ninh trên các tuyến đường từ nhiều ngày trước.

Trong khi đó, tổ chiến đấu của Tư Kiếm bằng sự mưu trí đã qua mặt lực lượng canh gác để Lời và Ba Sơn đặt khối mìn nặng 8 kg gần đầu cầu Công Lý – nơi đoàn sẽ đi qua – từ trưa ngày 8/5/1964. Đến tối 9/5, tổ tiếp tục hoàn tất việc đấu nối. Tư Kiếm và Ba Sơn cảnh giới bên ngoài, còn Nguyễn Văn Trỗi cùng Lời kéo dây điện vào quả mìn. Khi việc đấu nối gần xong thì bị phát hiện, cảnh sát nhanh chóng bao vây và bắt giữ anh Trỗi cùng Lời. Dù có vũ khí trong tay, các đồng đội không thể giải cứu vì lo ngại gây thương vong cho dân chúng đang tụ tập xung quanh. Ngay từ đầu, anh Trỗi nhận toàn bộ trách nhiệm, nhằm bảo vệ đồng đội và những cơ sở đã che chở mình.

Tại Tổng nha Cảnh sát, địch dùng mọi thủ đoạn tra tấn, dụ dỗ nhưng không khuất phục được anh. Có lần anh tìm cách nhảy lầu vượt ngục, song bị gãy chân và bị bắt lại. Sau thời gian điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy, anh bị đưa về biệt giam rồi chuyển sang Khám Chí Hòa. Ngày 10/8/1964, tại phiên tòa xét xử, anh hiên ngang tố cáo tội ác của Mỹ và chính quyền tay sai:
“Chính bọn Mỹ mới là kẻ có tội, là thủ phạm gây ra cảnh xóm làng tan nát, cảnh chết chóc lầm than, con mất cha, vợ mất chồng.”

Trong suốt thời gian bị giam cầm, anh phải chịu nhiều cực hình nhưng vẫn giữ trọn khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, kiên quyết không khai báo, luôn tìm cơ hội tiếp tục chiến đấu. Anh từng khẳng định:
“Còn giặc Mỹ, không ai có hạnh phúc cả.”
Tinh thần ấy không chỉ lay động nhân dân Việt Nam mà còn gây xúc động mạnh mẽ trong dư luận tiến bộ trên thế giới.

Trước lòng dũng cảm của anh, một tổ chức du kích Venezuela từng đề nghị trao đổi anh với một sĩ quan Mỹ mà họ bắt giữ. Tuy nhiên, sau khi viên sĩ quan này được thả, chính quyền Sài Gòn vẫn quyết định thi hành án tử hình đối với Nguyễn Văn Trỗi.

Vào lúc 9 giờ 45 phút ngày 15/10/1964, anh bị đưa ra pháp trường Chí Hòa. Dù chân còn đau do lần vượt ngục trước đó và cơ thể suy yếu vì chế độ giam cầm khắc nghiệt, anh vẫn hiên ngang, từ chối bịt mắt. Trước họng súng kẻ thù và sự chứng kiến của nhiều phóng viên quốc tế, anh dõng dạc hô vang những lời cuối cùng, khẳng định niềm tin vào Tổ quốc và cách mạng.

Ngày 17/10/1964, Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam truy tặng anh danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng và Huân chương Thành đồng hạng Nhất. Năm 1995, Nhà nước tiếp tục truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau khi xử bắn, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bí mật chôn cất anh tại nghĩa trang Văn Giáp (Giồng Ông Tố, nay thuộc phường Bình Trung Đông, TP. Hồ Chí Minh). Gia đình phải mất nhiều ngày tìm kiếm mới xác định được nơi an táng.

Năm 1994, tuổi trẻ Quảng Nam – Đà Nẵng cùng thanh niên cả nước xây dựng Nhà lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Điện Bàn, quê hương anh. Năm 2002, gia đình và địa phương từng đề nghị đưa hài cốt anh về quê theo di nguyện của thân phụ, song theo nguyện vọng của thanh niên TP. Hồ Chí Minh và cả nước, phần mộ vẫn được giữ lại tại nghĩa trang Văn Giáp.

Năm 2012, nhân kỷ niệm 48 năm ngày anh hy sinh, công trình nâng cấp Nhà lưu niệm được khánh thành, trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống, nơi thế hệ trẻ tìm về tri ân và học tập tấm gương bất khuất của người anh hùng đã hiến dâng trọn đời mình cho độc lập dân tộc.

Nếu bạn muốn rút gọn để dùng làm bài phát biểu, thuyết minh video, hay bảng trưng bày, tôi có thể biên tập thêm theo đúng mục đích sử dụng.