Nguyễn Văn Trỗi - người thanh niên bị bắt tại cầu Công Lý

Nguyễn Văn Trỗi là một chiến sĩ hoạt động trong lực lượng biệt động vũ trang nội thành Sài Gòn. Trong thời kỳ chiến tranh, ông hoạt động bí mật và được giao nhiều nhiệm vụ nguy hiểm.

Tháng 5/1964, khi biết Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara dự kiến đến Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi xin được tham gia kế hoạch nhằm đánh vào đoàn phái đoàn Mỹ. Được cấp trên đồng ý, ông cùng đồng đội chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ tại cầu Công Lý, nơi đoàn xe dự kiến đi qua.

Ngày 9/5/1964, trong lúc đang thực hiện nhiệm vụ tại khu vực cầu Công Lý, Nguyễn Văn Trỗi bị phát hiện và bắt giữ vào khoảng 22 giờ. Từ đây, ông bị đưa vào nhà lao Chí Hòa.

Trong thời gian bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi chịu nhiều hình thức thẩm vấn và sức ép nhưng vẫn không khai báo về tổ chức, đồng đội hay nhiệm vụ. Cuối cùng, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa ông ra xét xử và kết án tử hình.

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại Sài Gòn. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, trước khi bị xử bắn, ông không chấp nhận việc bịt mắt và muốn được nhìn mảnh đất quê hương đến những giây phút cuối cùng. Ông giữ thái độ bình tĩnh và tiếp tục khẳng định lập trường của mình trước pháp trường.

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh khi mới 24 tuổi.

Sau khi ông mất, câu chuyện về người thanh niên Sài Gòn trở thành biểu tượng của thế hệ trẻ trong kháng chiến chống Mỹ. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ nhiều kỷ vật của ông, trong đó có những lá thư ông viết cho vợ và gia đình trong thời gian bị giam giữ, cùng chiếc đàn măng-đô-lin và thiếp cưới của ông. Những hiện vật ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một câu chuyện chiến đấu mà còn là câu chuyện về một người chồng, một người con và một thanh niên đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.