Nguyễn Văn Trỗi – Người thanh niên không bịt mắt
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình bần nông nghèo khó tại làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay là xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn), Nguyễn Văn Trỗi (1/2/1940) đã sớm nếm trải những vất vả của kiếp sống lao động. Khi còn rất trẻ, anh tạm biệt quê nhà Quảng Nam để vào Sài Gòn mưu sinh, trở thành một người thợ điện tại Nhà máy đèn Chợ Quán.
Chính trong những ngày tháng lao động vất vả giữa lòng Sài Gòn, chứng kiến cảnh nước nhà bị chia cắt và sự hiện diện của quân đội Mỹ, người thanh niên ấy đã giác ngộ lý tưởng cách mạng. Anh hăng hái tham gia vào lực lượng biệt động thành Sài Gòn, trở thành chiến sĩ của Đại đội Quyết Tử 65, dùng tay nghề thợ điện và sự thông thuộc địa hình thành phố để hoạt động bí mật trong lòng địch.
Tháng 5 năm 1964, một nhiệm vụ lịch sử đặc biệt quan trọng được giao cho anh: tổ chức gài mìn tại cầu Công Lý (bắc qua kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè) để ám sát phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu sang khảo sát chiến trường Việt Nam. Đây là kế hoạch có ý nghĩa chiến lược nhằm giáng một đòn mạnh mẽ vào bộ máy chỉ huy quân sự Mỹ. Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị trận đánh, kế hoạch bị lộ. Lúc 22 giờ ngày 9 tháng 5 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị chính quyền Sài Gòn bắt giữ.
Những ngày tháng sau đó tại nhà lao Chí Hòa là một cuộc đấu trí cay đắng và khốc liệt. Kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn—từ tra tấn dã man đến dụ dỗ bằng tiền tài, quyền lực—nhằm khai thác thông tin về đồng đội và tổ chức biệt động. Thế nhưng, người chiến sĩ trẻ 24 tuổi vẫn giữ vững khí tiết kiên trung, không khai báo bất kỳ điều gì.
Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, chính quyền Sài Gòn đưa anh ra xử bắn tại vườn rau nhà lao Chí Hòa. Trước họng súng của kẻ thù, anh Nguyễn Văn Trỗi không hề nao núng. Anh từ chối bịt mắt để nhìn ngắm quê hương lần cuối và hiên ngang hô vang những lời huyết hờn: “Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!”
Sự hy sinh bất khuất của anh Nguyễn Văn Trỗi khi tuổi đời mới tròn 24 đã trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần yêu nước và chí khí kiên cường của thanh niên Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ. Tên của anh sau này được trân trọng đặt cho chính cây cầu Công Lý năm xưa cùng nhiều trường học, tuyến đường trên khắp cả nước.
