NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI THANH NIÊN LÀM NÊN NHỮNG PHÚT LỊCH SỬ

NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI THANH NIÊN LÀM NÊN NHỮNG PHÚT LỊCH SỬ

1. Người con của đất Quảng

Ngày 1 tháng 2 năm 1940, tại làng Thanh Quýt, vùng đất Điện Bàn, Quảng Nam, một cậu bé tên Nguyễn Văn Trỗi ra đời.

Tuổi thơ của Trỗi không được lớn lên trong những ngày bình yên.

Đất nước khi ấy vẫn chìm trong cảnh chiến tranh và áp bức. Gia đình Trỗi cũng chịu nhiều mất mát. Mẹ mất sau một cuộc càn của quân Pháp khi anh còn nhỏ, cha bị bắt. Trỗi phải sống nhờ vào người thân.

Những năm tháng tuổi thơ ấy có lẽ đã để lại trong tâm hồn cậu bé xứ Quảng một dấu ấn sâu sắc.

Trỗi sớm hiểu thế nào là cảnh gia đình ly tán.

Hiểu thế nào là chiến tranh.

Hiểu thế nào là một người dân bình thường phải sống trong những năm tháng đất nước không có hòa bình.

Năm mười lăm tuổi, Nguyễn Văn Trỗi rời quê vào Đà Nẵng tìm việc làm.

Sau đó, anh vào Sài Gòn.

Một chàng trai trẻ rời quê hương, mang theo hành trang chẳng có gì nhiều ngoài sức lao động và ý chí tự lập.

2. Người thợ điện trẻ tuổi

Ở Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi làm nhiều công việc để kiếm sống.

Anh từng đạp xích lô, sau đó học nghề điện.

Vốn là người ham học, Trỗi vừa làm vừa học. Ban ngày lao động, ban đêm học thêm lý thuyết.

Anh trở thành công nhân Nhà máy điện Chợ Quán.

Những người từng biết Trỗi kể rằng anh là người chịu khó, thông minh và ham học. Anh từng mong ước sau này khi đất nước hòa bình sẽ mở một tiệm sửa đồ điện để cả gia đình có thể sống bằng nghề của mình.

Đó là một ước mơ rất bình dị.

Không phải một chức vụ lớn.

Không phải danh tiếng.

Chỉ là một cuộc sống bình thường của một người thợ điện trong một đất nước hòa bình.

Nhưng lịch sử đã không cho anh cơ hội thực hiện ước mơ ấy.

3. Bước vào con đường cách mạng

Năm 1963, phong trào đấu tranh cách mạng ở Sài Gòn phát triển mạnh.

Nguyễn Văn Trỗi được giác ngộ và trở thành chiến sĩ trong lực lượng biệt động Sài Gòn.

Từ một người công nhân bình thường, anh bước vào một cuộc đời hoàn toàn khác.

Đó là cuộc đời của một chiến sĩ hoạt động bí mật.

Mỗi nhiệm vụ đều có thể nguy hiểm đến tính mạng.

Mỗi chuyến đi đều có thể là chuyến đi cuối cùng.

Nhưng Trỗi không lùi bước.

Anh còn rất trẻ.

Tuổi trẻ của anh đáng lẽ có thể dành cho công việc, gia đình và những dự định bình dị.

Thế nhưng trước hoàn cảnh đất nước, anh đã lựa chọn con đường chiến đấu.

4. Một đám cưới giữa những ngày chiến tranh

Ngày 21 tháng 4 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi kết hôn với chị Phan Thị Quyên.

Hạnh phúc vừa đến thì một nhiệm vụ đặc biệt cũng xuất hiện.

Đầu tháng 5 năm 1964, phía Việt Nam nhận được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ đến Sài Gòn cùng một phái đoàn quân sự, chính trị cấp cao.

Lực lượng biệt động lên kế hoạch đánh vào đoàn công tác này.

Nguyễn Văn Trỗi xung phong nhận nhiệm vụ.

Điều khiến người ta xúc động là lúc ấy anh mới cưới vợ chưa được bao lâu.

Theo tư liệu về cuộc đời anh, tổ chức biết anh vừa lập gia đình và muốn anh có thời gian tận hưởng những ngày hạnh phúc đầu tiên. Nhưng Trỗi vẫn xin nhận nhiệm vụ.

Một bên là hạnh phúc gia đình vừa bắt đầu.

Một bên là nhiệm vụ chiến đấu đầy nguy hiểm.

Và Nguyễn Văn Trỗi đã lựa chọn nhiệm vụ.

5. Đêm trên cầu Công Lý

Cầu Công Lý khi ấy là một địa điểm quan trọng trên tuyến đường từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm Sài Gòn.

Theo kế hoạch, đoàn xe của phái đoàn Mỹ có khả năng đi qua đây.

Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội bí mật chuẩn bị.

Nhiệm vụ của anh là đặt mìn tại cầu Công Lý.

Mọi công việc phải được tiến hành trong bí mật.

Chỉ cần một sơ suất nhỏ, cả tổ có thể bị bắt.

Đêm 9 tháng 5 năm 1964.

Nguyễn Văn Trỗi đang thực hiện nhiệm vụ thì kế hoạch bị phát hiện.

Khoảng 22 giờ, anh bị địch bắt.

Từ giây phút ấy, cuộc đời người thanh niên 24 tuổi bước vào những tháng ngày cuối cùng.

6. Những tháng ngày trong lao tù

Kẻ địch tìm cách khai thác thông tin từ Nguyễn Văn Trỗi.

Chúng muốn biết tổ chức của anh.

Muốn biết đồng đội của anh.

Muốn biết những cơ sở cách mạng mà anh biết.

Nhưng Trỗi không khai.

Theo những tư liệu lịch sử, dù bị tra tấn và đối mặt với nhiều sức ép, anh vẫn giữ vững khí tiết, nhận trách nhiệm về mình để bảo vệ đồng đội và tổ chức.

Đối với một người bình thường, những ngày tháng ấy có lẽ dài vô tận.

Nhưng với Nguyễn Văn Trỗi, điều đáng sợ nhất không phải là cái chết.

Điều anh phải bảo vệ là bí mật của đồng đội.

Là tổ chức.

Là những người đang tiếp tục chiến đấu bên ngoài.

Vì vậy, dù thân thể bị giam cầm, ý chí của anh vẫn không bị khuất phục.

7. Tin dữ và hy vọng

Nguyễn Văn Trỗi bị kết án tử hình.

Tin ấy gây xúc động lớn.

Trong khi đó, trên thế giới, nhiều lực lượng yêu chuộng hòa bình và các phong trào tiến bộ lên tiếng phản đối việc xử tử anh.

Đặc biệt, một tổ chức du kích ở Venezuela đã bắt giữ một sĩ quan Mỹ và đưa ra đề nghị trao đổi để cứu Nguyễn Văn Trỗi.

Đã có lúc xuất hiện hy vọng rằng người thanh niên 24 tuổi ấy có thể thoát khỏi cái chết.

Nhưng cuối cùng, việc trao đổi không thành.

Sau khi phía bên kia được trả tự do, chính quyền Sài Gòn vẫn quyết định xử tử Nguyễn Văn Trỗi.

Thời gian còn lại của anh được tính bằng ngày.

8. Buổi sáng ngày 15 tháng 10

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964.

Sau hơn bốn tháng bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi được đưa đến sân sau nhà lao Chí Hòa.

Anh mới 24 tuổi.

Tuổi của một người đáng lẽ còn rất nhiều năm phía trước.

Tuổi của một người vừa mới kết hôn.

Tuổi của một người vẫn còn những ước mơ rất giản dị.

Nhưng trước mặt anh lúc ấy là pháp trường.

Nhiều phóng viên nước ngoài được chứng kiến những phút cuối cùng của người thanh niên Việt Nam.

Nguyễn Văn Trỗi xuất hiện với tư thế hiên ngang.

Không khuất phục.

Không van xin.

Những phút cuối cùng của cuộc đời anh đã trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng của lịch sử chiến tranh Việt Nam.

Anh cất tiếng tố cáo kẻ thù và khẳng định niềm tin của mình vào đất nước.

Những lời hô vang của Nguyễn Văn Trỗi trước pháp trường sau đó được nhiều tài liệu ghi lại, trong đó có những câu:

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

“Hồ Chí Minh muôn năm!”

“Việt Nam muôn năm!”

9 giờ 45 phút.

Những phát súng vang lên.

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh.

Một người thanh niên 24 tuổi đã ra đi.

Nhưng khoảnh khắc ấy không thể bị chôn vùi cùng anh.

9. Chín phút làm nên lịch sử

Người ta thường nhắc đến “chín phút cuối cùng” của Nguyễn Văn Trỗi.

Chỉ chín phút.

Nhưng trong chín phút ngắn ngủi ấy, anh không nghĩ cho riêng mình.

Anh biến pháp trường thành nơi nói lên tiếng nói của một người chiến sĩ.

Hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi đứng trước họng súng quân thù nhanh chóng được truyền đi.

Một người công nhân trẻ tuổi, giản dị, bị trói hai tay nhưng vẫn đứng thẳng.

Một bên là súng đạn.

Một bên là một con người không chịu khuất phục.

Hình ảnh ấy gây xúc động mạnh trong dư luận Việt Nam và quốc tế.

Sau khi biết tin anh hy sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết về Nguyễn Văn Trỗi và đánh giá chí khí của anh là một tấm gương cách mạng sáng ngời cho những người yêu nước, đặc biệt là thanh thiếu niên học tập.

Ngày 17 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

10. Người anh hùng không cần một cuộc đời dài

Nguyễn Văn Trỗi không sống đến tuổi già.

Anh không có cơ hội mở cửa hàng sửa đồ điện như ước mơ thuở trước.

Anh không có những năm tháng dài bên người vợ trẻ.

Anh không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Nhưng anh đã để lại một điều mà thời gian không thể lấy đi:

khí phách của một người thanh niên Việt Nam trước cái chết.

Anh không phải một vị tướng.

Không phải một nhà lãnh đạo.

Không xuất thân từ một gia đình quyền quý.

Anh chỉ là một người công nhân.

Một người thợ điện.

Một người chồng trẻ.

Một chiến sĩ biệt động.

Chính vì vậy, câu chuyện của anh càng gần gũi với những thế hệ sau.

Người anh hùng đôi khi không phải là người sinh ra đã phi thường.

Mà là một người bình thường, trong một thời khắc đặc biệt, đã lựa chọn điều mình tin là đúng và dám chịu trách nhiệm cho lựa chọn ấy.

11. Tên anh còn lại với thời gian

Sau ngày Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, tên tuổi anh trở thành biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam trong những năm chiến tranh.

Cầu Công Lý – nơi anh từng thực hiện nhiệm vụ – về sau được mang tên cầu Nguyễn Văn Trỗi.

Tên anh cũng được đặt cho nhiều đường phố, trường học và các công trình trên cả nước.

Nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam tiếp tục nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi như một tấm gương về lòng dũng cảm và lý tưởng sống.

Năm 1982, Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh quyết định lấy ngày 15 tháng 10 làm ngày truyền thống Thanh niên công nhân Thành phố. Giải thưởng mang tên Nguyễn Văn Trỗi cũng được trao để tôn vinh những đoàn viên, thanh niên công nhân có thành tích nổi bật.

Năm 2018, hài cốt Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh.

12. Câu chuyện dành cho hôm nay

Có thể chúng ta không sống trong hoàn cảnh chiến tranh như Nguyễn Văn Trỗi.

Chúng ta không phải đối diện với những lựa chọn sinh tử giống anh.

Nhưng câu chuyện của anh vẫn đặt ra cho mỗi người một câu hỏi:

Ta sẽ sống như thế nào để những năm tháng mình có không trôi qua vô nghĩa?

Nguyễn Văn Trỗi đã sống một cuộc đời rất ngắn.

Chỉ 24 năm.

Nhưng trong 24 năm ấy, anh đã để lại một cái tên mà nhiều thế hệ vẫn nhớ.

Anh dạy chúng ta về lòng dũng cảm.

Dạy chúng ta về trách nhiệm.

Dạy chúng ta biết trân trọng hòa bình.

Và hơn hết, anh nhắc những người trẻ rằng tuổi trẻ không chỉ là những ngày tháng để mơ ước cho riêng mình.

Tuổi trẻ còn là lúc con người có thể sống có lý tưởng, có trách nhiệm với quê hương và với cộng đồng.

Ngày nay, khi đất nước đã hòa bình, cách để thế hệ trẻ tiếp nối những người như Nguyễn Văn Trỗi không phải là tìm kiếm chiến tranh.

Mà là học tập thật tốt, lao động nghiêm túc, sống tử tế, có trách nhiệm và biết trân trọng những gì cha ông đã hy sinh để gìn giữ.

Bởi Nguyễn Văn Trỗi đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng tên anh vẫn ở lại.

Ở lại trong những con đường mang tên anh.

Ở lại trong những trang sách lịch sử.

Ở lại trong ký ức của những người từng chứng kiến cuộc chiến.

Và ở lại trong câu chuyện mà thế hệ này kể cho thế hệ khác.

Một người thanh niên.

Một người thợ điện.

Một chiến sĩ biệt động.

Một người chồng trẻ.

Một Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nguyễn Văn Trỗi.

Anh đã sống một cuộc đời ngắn ngủi, nhưng những phút cuối cùng của anh đã trở thành những phút làm nên lịch sử.

Và lời anh năm nào vẫn như vọng lại qua thời gian:

Hãy nhớ lấy lời tôi.