NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI THANH NIÊN THỜI HOA LỬA

Người viết: Trần Ngọc Anh Thư

Trường THCS Hậu Giang – phường Bình Tây

NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI THANH NIÊN THỜI HOA LỬA

Có những con người chỉ sống hai mươi bốn năm, nhưng câu chuyện về họ được kể lại qua nhiều thế hệ.

Có những phút giây chỉ kéo dài vài phút, nhưng đủ để một cái tên đi vào lịch sử.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại sân sau nhà lao Chí Hòa, một người thanh niên 24 tuổi đứng trước pháp trường. Hai tay bị trói, trước mặt là những họng súng. Nhưng anh không cúi đầu. Khi tấm băng đen được đưa lên che mắt, anh giật ra và muốn được nhìn lần cuối mảnh đất quê hương mà mình yêu quý. Sau đó, anh cất tiếng hô những lời cuối cùng của cuộc đời.

Người thanh niên ấy là Nguyễn Văn Trỗi.

MỘT NGƯỜI TRẺ VỚI MỘT CUỘC ĐỜI RẤT ĐỖI BÌNH THƯỜNG

Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quýt, Quảng Nam. Tuổi thơ của anh không gắn với những điều lớn lao. Năm 1956, anh vào Sài Gòn kiếm sống, từng làm nhiều công việc rồi học nghề điện và trở thành công nhân Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, anh tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn.

Anh cũng có một tình yêu và một mái ấm như bao người trẻ khác.

Nguyễn Văn Trỗi kết hôn với chị Phan Thị Quyên. Hai người chỉ có một khoảng thời gian rất ngắn được sống bên nhau. Những kỷ vật còn lại như cây đàn măng-đôlin, chiếc khăn tay và những lá thư anh gửi từ nhà giam cho vợ cho thấy phía sau hình ảnh người chiến sĩ là một người chồng trẻ với những tình cảm rất đời thường. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện vẫn lưu giữ 10 bức thư cùng nhiều kỷ vật của anh.

Chính điều đó khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là câu chuyện về chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về một người trẻ đang ở tuổi đẹp nhất của cuộc đời.

KHI TUỔI TRẺ ĐỨNG TRƯỚC MỘT SỰ LỰA CHỌN

Tháng 5 năm 1964, khi được giao nhiệm vụ nhằm vào đoàn xe của phái đoàn quân sự cấp cao Hoa Kỳ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu, Nguyễn Văn Trỗi đã xung phong nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý, nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi. Trong lúc thực hiện nhiệm vụ vào đêm 9 tháng 5, anh bị bắt.

Từ đây bắt đầu những tháng ngày trong lao tù.

Kẻ thù dùng nhiều hình thức tra tấn và dụ dỗ nhằm buộc anh khai báo. Nhưng Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ im lặng, bảo vệ cơ sở và đồng đội. Anh nhận trách nhiệm về mình, không để những người khác bị liên lụy.

Điều đáng nhớ là Nguyễn Văn Trỗi không phải một con người không biết sợ. Anh là một người trẻ có tình yêu, có gia đình, có những ước mơ riêng. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, anh đã lựa chọn điều mà mình tin là trách nhiệm đối với đất nước và đồng đội.

Và chính sự lựa chọn của một người trẻ đã làm nên câu chuyện.

CHÍN PHÚT CUỐI CÙNG

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra xử bắn tại nhà lao Chí Hòa.

Chỉ trong những phút cuối cùng của cuộc đời, hình ảnh người thanh niên ấy đã trở thành một biểu tượng.

Anh không để kẻ thù bịt mắt mình. Anh muốn được nhìn mảnh đất thân yêu lần cuối. Trước pháp trường, anh cất tiếng tố cáo chiến tranh và hô vang những lời cuối cùng của mình. Các nguồn tư liệu lịch sử ghi lại rằng anh đã hô: “Hãy nhớ lấy lời tôi!”, cùng những lời khẳng định về Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chín phút ấy đã được nhà báo Trần Đình Vân gọi là những phút làm nên lịch sử; sau đó câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi được ghi lại trong tác phẩm Sống như anh.

Có lẽ điều khiến hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi sống mãi không chỉ nằm ở cái chết của anh.

Mà nằm ở cách anh đối diện với những phút cuối cùng của cuộc đời.

MỘT CÂU CHUYỆN CHƯA BAO GIỜ CŨ

Sau khi Nguyễn Văn Trỗi hy sinh, hình ảnh và câu chuyện về anh được lưu giữ qua sách, báo, âm nhạc, tranh ảnh và những kỷ vật. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia vẫn lưu giữ những lá thư, cây đàn và chiếc khăn tay gắn với cuộc đời của anh. Những hiện vật nhỏ bé ấy giúp chúng ta nhìn thấy một Nguyễn Văn Trỗi không chỉ trong khoảnh khắc trước pháp trường, mà còn trong đời sống của một người thanh niên bình thường.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng ghi trên tấm ảnh của Nguyễn Văn Trỗi lời nhận xét về chí khí của anh và xem đó là tấm gương để thanh niên học tập.

Hơn sáu mươi năm đã trôi qua.

Thế hệ trẻ hôm nay không sống trong những ngày tháng chiến tranh như Nguyễn Văn Trỗi. Chúng ta không phải đứng trước những lựa chọn sinh tử như thế hệ cha anh. Nhưng mỗi thời đại đều đặt người trẻ trước những câu hỏi của riêng mình:

Ta sẽ sống như thế nào?

Ta sẽ làm gì khi đất nước và cộng đồng cần đến trách nhiệm của mình?

Ta có đủ bản lĩnh để lựa chọn điều đúng đắn, kiên trì với mục tiêu và sống có ích hay không?

Nếu thế hệ của Nguyễn Văn Trỗi đã dành tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc trong những năm tháng “hoa lửa”, thì tuổi trẻ hôm nay có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng những việc rất gần gũi: học tập nghiêm túc, lao động có trách nhiệm, sống tử tế, biết sẻ chia, dám sáng tạo, dám cống hiến và không thờ ơ trước những vấn đề của cộng đồng.

Nguyễn Văn Trỗi đã để lại một câu chuyện của tuổi hai mươi.

Một câu chuyện bắt đầu từ một người thanh niên bình dị, đi qua những ngày tháng khắc nghiệt của chiến tranh và dừng lại ở chín phút cuối cùng nơi pháp trường.

Nhưng tuổi trẻ của anh không dừng lại ở năm 1964.

Nó tiếp tục sống trong những câu chuyện được kể lại, trong những kỷ vật được gìn giữ, và trong câu hỏi mà mỗi thế hệ trẻ hôm nay tự đặt ra cho chính mình:

Nếu được sống trong thời đại của mình, tôi sẽ làm gì để tuổi trẻ trở nên có ý nghĩa?