NGUYỄN VĂN TRỖI – NGƯỜI THANH NIÊN VÀ NHỮNG KỶ VẬT CÒN LẠI
Đằng sau một người anh hùng là một con người có tình yêu, gia đình và những ước mơ. Chính những điều bình dị ấy làm cho sự hy sinh của họ trở nên sâu sắc hơn.
Nhân vật: Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi
Thời gian: 1940–1964
Địa bàn hoạt động: Sài Gòn – Gia Định
Khi nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi, người ta thường nhớ đến một người thanh niên kiên cường trước giờ phút hy sinh. Nhưng nếu chỉ nhớ anh qua hình ảnh ấy thì có lẽ vẫn chưa đủ.
Bởi Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một người chiến sĩ.
Anh còn là một người chồng trẻ, một người biết yêu thương, biết nhớ gia đình và có những kỷ vật rất đỗi đời thường.
Nguyễn Văn Trỗi là chiến sĩ biệt động Sài Gòn – Gia Định. Năm 1964, anh được giao nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm chống lại đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara. Kế hoạch chưa kịp thực hiện thì bị lộ và anh bị bắt. Sau đó, chính quyền Việt Nam Cộng hòa kết án tử hình anh. Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn tại khám Chí Hòa.
Nhưng phía sau câu chuyện về một chiến sĩ biệt động là một câu chuyện rất con người.
Nguyễn Văn Trỗi và Phan Thị Quyên chỉ có khoảng nửa năm sống bên nhau trước khi anh hy sinh. Sáu tháng ấy ngắn ngủi, nhưng đủ để để lại trong người vợ trẻ những kỷ niệm không thể nào quên.
Sau khi anh hy sinh, những kỷ vật của anh được chị Phan Thị Quyên gìn giữ trong những năm tháng chiến tranh.
Ngày nay, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ một nhóm gồm 12 hiện vật liên quan đến Nguyễn Văn Trỗi. Trong đó có một cây đàn mandolin, một chiếc khăn tay do Phan Thị Quyên thêu tặng chồng khi anh bị giam tại nhà lao Chí Hòa và 10 bức thư anh viết từ nhà lao gửi cho vợ và người thân.
Những hiện vật ấy khiến câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi hơn.
Một cây đàn.
Một chiếc khăn tay.
Những lá thư.
Đó không phải là những thứ người ta thường nghĩ đến khi nói về chiến tranh. Nhưng chính chúng cho chúng ta thấy rằng những người đã đi vào lịch sử cũng từng có một cuộc sống rất bình thường.
Họ biết yêu.
Biết nhớ.
Biết mong ngày trở về.
Và chính vì họ có những điều bình dị để yêu thương nên sự lựa chọn hy sinh của họ càng trở nên đáng trân trọng.
Nguyễn Văn Trỗi đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng những lá thư, cây đàn và chiếc khăn tay vẫn còn ở lại. Chúng giúp thế hệ hôm nay hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong những trận đánh lớn. Lịch sử đôi khi nằm trong một lá thư người chồng gửi cho vợ, trong một món quà nhỏ của người vợ trẻ, trong những kỷ vật được gìn giữ qua nhiều năm tháng.
Đó cũng chính là điều mà một “câu chuyện thời hoa lửa” cần làm được: đưa con người thật trở lại phía sau những dòng niên đại khô khan.
