Nguyễn Văn Trỗi – Người thắp lửa kiên trung giữa thành phố bên sông Hàn

Trong ký ức chiến tranh của vùng đất Đà Nẵng – Quảng Nam, có một cái tên luôn sáng lên như ngọn đuốc không tắt: Nguyễn Văn Trỗi. Anh không phải một vị tướng chỉ huy trận mạc, không phải người đi qua hàng chục chiến dịch lớn. Anh chỉ là một chàng thanh niên thợ điện bình thường, lớn lên giữa những khu lao động nghèo của Đà Nẵng những năm chiến tranh, vậy mà lại trở thành biểu tượng bất khuất của tuổi trẻ miền Nam – người “đứng dậy” thách thức một cường quốc quân sự ngay giữa Sài Gòn tạm chiếm.

Trong câu chuyện thời hoa lửa ấy, Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một chiến sĩ đặc công. Anh là ngọn lửa của Đà Nẵng – ngọn lửa cháy bằng niềm tin rằng tự do là giá trị không gì thay thế được.

Tuổi thơ bên dòng Hàn và con đường rẽ vào kháng chiến

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại thôn Thanh Quýt, Điện Bàn, Quảng Nam – vùng đất chỉ cách Đà Nẵng chưa đầy hai mươi cây số. Chiến tranh khiến gia đình anh tha hương vào Sài Gòn kiếm sống, nhưng những năm thơ ấu ở quê vẫn hằn vào trí nhớ anh: cát trắng, gió Lào bỏng rát, và những câu chuyện cách mạng mà cha anh thì thầm vào buổi tối.

Năm tháng lớn lên, anh trở thành thợ điện. Một thanh niên thông minh, vui vẻ, làm việc trong các công trình dân dụng, tưởng như sẽ đi theo con đường của người lao động bình dị. Nhưng bom đạn Mỹ ngày càng trút xuống quê hương miền Trung, Đà Nẵng trở thành “căn cứ liên hợp lớn nhất của Mỹ ở Đông Nam Á”. Người dân chết, nhà cháy, đất quê chìm trong khói súng.

Có lẽ, ngọn lửa yêu nước trong anh bắt đầu từ những ngày đó.

Năm 1963, Trỗi bí mật tham gia lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định. Từ anh thợ điện, Trỗi trở thành một chiến sĩ đặc công gan dạ, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó nhất: đánh vào trái tim kẻ địch.

Tháng 5/1964, anh được giao nhiệm vụ ám sát Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara khi ông này sang thăm Sài Gòn. Đây là một trong những nhiệm vụ táo bạo nhất thời chiến tranh, đòi hỏi sự mưu trí, tốc độ và cả sự hy sinh. Trong quá trình đặt mìn, anh bị địch bắt. Những ngày bị tra tấn trong nhà lao Chí Hòa, anh đứng thẳng như một cột thép. Địch hỏi:

• “Ai đứng sau chỉ đạo?”

Từng đòn roi, từng cực hình không thể bẻ gãy ý chí của người chiến sĩ tuổi đôi mươi ấy. Bạn tù kể lại: đêm nào anh cũng hát nhỏ những bài cách mạng, tiếng hát làm cả buồng giam ẩm mốc sáng bừng một niềm tin.

Ngày 15.10.1964, khi bị dẫn ra pháp trường, anh vẫn ngẩng đầu, không để bọn lính bịt mắt:

“Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam muôn năm!”

Tiếng hô ấy vang lên giữa sân bắn Sài Gòn hôm ấy – tiếng của một người Đà Nẵng – Quảng Nam, một người bình thường mà tinh thần thì phi thường. Điều khiến Nguyễn Văn Trỗi trở thành biểu tượng không phải chỉ là hành động đặc công. Điều khiến người Việt Nam – và cả bạn bè quốc tế – khâm phục chính là thái độ của anh trước cái chết: ung dung, bình thản, hiên ngang. Tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học, đội thanh niên xung phong – từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh, và dĩ nhiên, ngay tại giữa lòng thành phố Đà Nẵng, nơi có con đường mang tên anh chạy qua những khu dân cư tấp nập.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi vẫn được nhắc lại trong mỗi chương trình truyền thống, mỗi hoạt động của thanh thiếu niên. Anh truyền cho lớp trẻ Đà Nẵng bài học sống giản dị:

Không phải ai sinh ra cũng là anh hùng, nhưng ai cũng có thể trở thành ngọn lửa nếu biết đứng lên vì điều đúng.

Anh Trỗi là biểu tượng của sự lựa chọn can đảm – chọn đường khó, chọn hy sinh, chọn đứng về phía đất nước trong lúc hiểm nguy nhất.

Đà Nẵng hôm nay là thành phố đáng sống với sông Hàn tràn ánh đèn. Nhưng để có màu xanh yên bình ấy, đã có những người trẻ như Nguyễn Văn Trỗi bước vào lửa đạn mà không chùn bước. Câu chuyện về anh không phải chuyện của quá khứ. Đó là ngọn lửa dẫn đường cho thế hệ hôm nay: sống tử tế, dũng cảm, trách nhiệm; dám hành động vì cộng đồng; dám đứng lên trước khó khăn. Giữa thời bình, “thời hoa lửa” tưởng như đã xa, nhưng tinh thần của Nguyễn Văn Trỗi thì vẫn còn trong cách thanh niên Đà Nẵng xung kích tình nguyện, sáng tạo trong học tập, bền bỉ trong nỗ lực vươn lên.Nguyễn Văn Trỗi là ngọn lửa đặc biệt: âm thầm nhưng rực sáng. Anh để lại cho chúng ta không chỉ một câu chuyện chiến đấu, mà còn một bài học sống:

Có những lý tưởng xứng đáng để ta bước tới, dù phải trả giá bằng cả tuổi trẻ.