NGUYỄN VĂN TRỖI - NGƯỜI THỢ ĐIỆN Ở CẦU CÔNG LÝ
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 tại làng Thanh Quít, xã Điện Thắng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình lao động nghèo, là con thứ ba nên còn được gọi là Tư Trỗi. Sau Hiệp định Genève năm 1954, gia đình ông chuyển vào Sài Gòn sinh sống. Lớn lên, ông học nghề và làm thợ điện tại nhà máy điện Chợ Quán, sau đó tham gia tổ chức Biệt động thành Sài Gòn - Gia Định, thuộc Đại đội quyết tử cánh Tây Nam thành phố.
Đầu năm 1964, ông được tổ chức giao nhiệm vụ tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý, Sài Gòn, nhằm ám sát phái đoàn quân sự - chính trị cấp cao của Chính phủ Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu, dự kiến đi qua cây cầu này trong chuyến thị sát miền Nam Việt Nam vào tháng 5 năm 1964. Kế hoạch bị lộ trước khi thực hiện, ông bị bắt lúc 22 giờ ngày 9 tháng 5 năm 1964 tại khu vực gần cầu, khi đang chuẩn bị các khối thuốc nổ.
Trong quá trình bị giam giữ và tra tấn, chính quyền Việt Nam Cộng hòa nhiều lần tìm cách khai thác thông tin về tổ chức Biệt động thành nhưng không thành công. Vụ án của ông thu hút sự chú ý rộng rãi trên báo chí quốc tế, đặc biệt khi tổ chức du kích Venezuela bắt cóc một sĩ quan Mỹ tên Michael Smolen và đưa ra điều kiện trao đổi để cứu Nguyễn Văn Trỗi, nhưng chính quyền Sài Gòn vẫn quyết định xử bắn ông trước khi cuộc trao đổi con tin hoàn tất.
Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra xử bắn công khai tại sân sau khám Chí Hòa, Sài Gòn, vào lúc 9 giờ 45 phút sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, khi mới 24 tuổi. Những lời nói cuối cùng của ông trước pháp trường được nhiều phóng viên nước ngoài ghi lại và truyền đi khắp thế giới, trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng của phong trào phản chiến quốc tế thời kỳ đó.
Cầu Công Lý sau ngày đất nước thống nhất được đổi tên thành cầu Nguyễn Văn Trỗi, bắc qua kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, hiện vẫn là một trong những cây cầu huyết mạch nối trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh với sân bay Tân Sơn Nhất. Tên ông cũng được đặt cho một huyện thuộc tỉnh Quảng Nam trước đây, nhiều trường học và tuyến đường trên cả nước, trong đó có Trường Đại học Nguyễn Văn Trỗi và nhiều ngôi trường phổ thông mang tên ông tại Điện Bàn, quê hương ông.
