Nguyễn Văn Trỗi: Người thợ điện Sài Gòn và khí phách trước họng súng
Câu chuyện về chàng trai quê Điện Bàn trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, sau vụ đặt mìn ở cầu Công Lý năm 1964 và phiên tòa gây chú ý quốc tế.
Chàng trai làng Thanh Quýt
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1/2/1940 trong một gia đình nghèo, có truyền thống cách mạng, tại làng Thanh Quýt, nay là xã Điện Thắng Trung, Điện Bàn, Quảng Nam. Một số tài liệu nước ngoài ghi năm sinh khác, nhưng các nguồn trong nước đều thống nhất là 1940. Sau Hiệp định Geneva, gia đình anh vào Sài Gòn sinh sống.
Ở Sài Gòn, Trỗi học nghề điện và làm thợ điện, một công việc vất vả nhưng giúp anh đi khắp nơi trong thành phố. Anh lập gia đình với chị Phạm Thị Quyên.
Đến với Biệt động Sài Gòn
Chứng kiến cảnh người dân bị đàn áp, anh tìm đến phong trào cách mạng và tham gia lực lượng Biệt động. Công việc thợ điện là bình phong để anh đi lại, quan sát và chuẩn bị cho các nhiệm vụ bí mật.
Nhiệm vụ trên cầu Công Lý
Ngày 2/5/1964, Trỗi xung phong nhận nhiệm vụ đặt mìn ở cầu Công Lý để ám sát phái đoàn quân sự – chính trị cấp cao của Hoa Kỳ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Đây là một nhiệm vụ rất nguy hiểm, đòi hỏi sự bình tĩnh và chuẩn bị kỹ lưỡng.
Nhiệm vụ bị bại lộ, anh bị bắt lúc 22 giờ ngày 9/5/1964.
Những tháng ngày trong nhà lao
Bị đưa về giam giữ, Trỗi chịu nhiều đòn tra tấn nhằm buộc anh khai ra đồng đội. Anh không hé lộ điều gì. Phiên tòa xử anh thu hút sự chú ý của báo giới trong và ngoài nước. Trên thế giới, nhiều phong trào lên tiếng đòi tha cho anh.
Một nhóm du kích ở Venezuela thậm chí đã bắt cóc một sĩ quan Mỹ vào ngày 9/10/1964, nhằm gây sức ép để trao đổi lấy anh. Điều đó cho thấy câu chuyện của anh vượt khỏi biên giới Việt Nam.
Ngày 15/10/1964
Anh bị đưa ra xử bắn tại sân sau nhà lao Chí Hòa lúc 9 giờ 45 phút ngày 15/10/1964. Nhiều tư liệu ghi lại rằng anh giữ thái độ bình thản và hô vang khẩu hiệu cho đến phút cuối. Sự điềm tĩnh của người thợ điện trẻ tuổi khiến nhiều người chứng kiến xúc động.
Trở về với đồng đội
Sau khi hy sinh, anh được an táng tại nghĩa trang Văn Giáp, quận 2. Sau đó, theo nguyện vọng của gia đình, hài cốt anh được cải táng về Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh. Anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, và tên anh được đặt cho nhiều đường phố, trường học. Ở Đà Nẵng có cây cầu Nguyễn Văn Trỗi bắc qua sông Hàn.
Nguyễn Văn Trỗi không phải một vị chỉ huy. Anh là một người thợ trẻ làm điều mình tin là đúng, ngay cả khi phải trả giá bằng cuộc sống.
