Nguyễn Văn Trỗi — người thợ điện và kế hoạch đánh cầu Công Lý năm 1964

Giữa lực lượng chênh lệch, sự bình tĩnh của một con người có thể thay đổi cục diện. Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1-2-1940 tại Điện Bàn, Quảng Nam, vào Sài Gòn làm thợ điện và tham gia lực lượng biệt động.

Xuất phát điểm của Nguyễn Văn Trỗi cho thấy hành trình ấy không hề được định sẵn. Tháng 5-1964, khi Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara tới Sài Gòn, đơn vị giao ông chuẩn bị đánh đoàn xe qua cầu Công Lý.

Bước ngoặt quan trọng đến khi nhiệm vụ đặt ông, bà vào hoàn cảnh đặc biệt. Nguyễn Văn Trỗi cùng đồng đội nghiên cứu đường đi, đặt thuốc nổ và bố trí dây điện kích nổ ở khu vực ven cầu.

Trong tình thế đó, yếu tố quyết định không chỉ là lòng can đảm. Kế hoạch bị phát hiện trước giờ thực hiện; ông bị bắt, tra khảo và đưa ra tòa án quân sự của chính quyền Sài Gòn.

Các con số của sự kiện giúp câu chuyện có thể kiểm chứng rõ ràng. Một lực lượng du kích Venezuela bắt sĩ quan Mỹ để đổi ông nhưng việc trao đổi không thành, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường.

Sau khoảnh khắc nổi bật là cả một quá trình dài ít được nhắc tới. Ngày 15-10-1964, ông bị xử bắn tại khám Chí Hòa, vẫn hô khẩu hiệu và giữ thái độ bình tĩnh trong những phút cuối.

Nhìn từ kết quả cuối cùng, đóng góp cá nhân luôn gắn với sức mạnh của tập thể. Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; tên ông trở thành biểu tượng quốc tế của phong trào chống chiến tranh.

Đó là một lát cắt chân thực về thế hệ đã đưa tuổi trẻ của mình vào lịch sử dân tộc. Nhân vật Nguyễn Văn Trỗi được ghi nhớ không phải bởi lời kể phóng đại, mà bởi những việc đã làm, những mốc thời gian và kết quả còn được lưu trong lịch sử.