Nguyễn Văn Trỗi - Người thợ điện và lời hẹn với ngày mai

Sài Gòn những năm chiến tranh, giữa những con đường đông đúc và những mái nhà luôn chìm trong tiếng động của một thành phố lớn, có một người thanh niên làm nghề thợ điện. Anh không sinh ra để trở thành một biểu tượng. Anh cũng chưa từng nghĩ cuộc đời mình rồi sẽ được nhắc đến qua nhiều thế hệ. Anh chỉ là một người con xứ Quảng vào Nam làm ăn, một người chồng trẻ vừa bước vào cuộc sống gia đình. Nhưng lịch sử đã đưa anh đi theo một con đường khác. Người thanh niên ấy tên là Nguyễn Văn Trỗi.

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Miền đất miền Trung vốn nhiều nắng gió đã nuôi lớn một chàng trai có cuộc sống giản dị. Khi trưởng thành, anh vào Sài Gòn làm nghề thợ điện. Công việc của anh gắn với những sợi dây điện, những công trình xây dựng và đôi bàn tay của một người lao động. Ở thành phố ấy, anh gặp Phan Thị Quyên. Hai người yêu nhau rồi nên duyên vợ chồng. Cuộc hôn nhân của họ bắt đầu trong những năm tháng chiến tranh, khi người ta không thể biết ngày mai sẽ mang đến điều gì.

Nguyễn Văn Trỗi tham gia hoạt động cách mạng và được giao những nhiệm vụ ngày càng nguy hiểm. Năm 1964, anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý ở Sài Gòn nhằm thực hiện kế hoạch ám sát phái đoàn quân sự cấp cao của Hoa Kỳ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Nhiệm vụ không thành và Nguyễn Văn Trỗi bị bắt. Từ một người chồng trẻ đang có một mái ấm chưa kịp trọn vẹn, anh trở thành một người tù phải đối mặt với những cuộc thẩm vấn và một bản án tử hình.

Những ngày trong nhà giam chắc hẳn là những ngày dài đối với một người mới hai mươi mấy tuổi. Bên ngoài bức tường ấy là người vợ trẻ và cuộc sống mà anh vừa bắt đầu. Bên trong là những câu hỏi, những cuộc thẩm vấn và sự chờ đợi. Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không khuất phục. Anh không khai báo những điều có thể làm tổn hại đến đồng đội và tổ chức. Bản án tử hình cuối cùng được giữ nguyên.

Đến tháng 10 năm 1964, một sự kiện bất ngờ khiến số phận của Nguyễn Văn Trỗi có lúc tưởng như được thay đổi. Một phi công Mỹ tên Everett Alvarez Jr. bị bắt giữ sau khi máy bay bị bắn rơi. Phía cách mạng đưa ra đề nghị trao đổi để cứu Nguyễn Văn Trỗi. Trong khoảnh khắc ấy, hy vọng sống tưởng như đã mở ra trước mắt người thanh niên. Nhưng cuộc trao đổi không thành công và bản án vẫn được thi hành.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại Khám Chí Hòa. Anh mới hai mươi bốn tuổi. Hai mươi bốn tuổi, đáng lẽ người ta còn có thể nghĩ về rất nhiều điều. Một mái nhà, một gia đình, những đứa con, một công việc và những buổi chiều bình thường bên người mình yêu. Nguyễn Văn Trỗi cũng từng có những ước mơ như thế. Anh là một người chồng, một người con, một người lao động. Anh biết yêu và biết mong muốn được sống. Chính vì vậy, sự lựa chọn của anh trong giờ phút cuối cùng càng trở nên có ý nghĩa.

Trước pháp trường, Nguyễn Văn Trỗi vẫn giữ khí phách của một người chiến sĩ. Những lời nói cuối cùng của anh sau này được ghi nhớ và truyền lại như biểu tượng của tinh thần bất khuất. Rồi tiếng súng vang lên. Người thanh niên xứ Quảng ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ. Phía sau anh là một người vợ chưa kịp có những năm tháng dài bên chồng, một gia đình chưa kịp có cuộc sống bình thường và một tương lai đã mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi bốn.

Nhưng Nguyễn Văn Trỗi không biến mất khỏi ký ức của mọi người. Cái tên ấy nhanh chóng trở thành biểu tượng trong những năm tháng chiến tranh. Người ta kể về anh như một người chiến sĩ gan dạ, nhưng đằng sau biểu tượng ấy vẫn là hình ảnh của một con người rất đỗi bình thường: một người thợ điện, một người con miền Trung, một người chồng trẻ đã phải rời xa người mình yêu khi cuộc hôn nhân còn chưa kịp đi qua những ngày tháng đẹp nhất.

Có lẽ chính điều đó làm câu chuyện của Nguyễn Văn Trỗi trở nên đau đáu. Những người anh hùng không phải những con người không biết sợ hãi, không biết yêu thương hay không biết tiếc cuộc đời. Họ cũng có những người thân để nhớ, những ước mơ riêng và một tương lai mà họ muốn được sống. Nhưng trong hoàn cảnh của đất nước, họ đã lựa chọn một con đường khác và chấp nhận trả giá bằng chính tuổi trẻ của mình.

Nguyễn Văn Trỗi đã không được nhìn thấy ngày đất nước thống nhất. Anh không được trở về Quảng Nam sau những năm tháng xa quê. Anh không có cơ hội cùng người vợ trẻ đi qua những mùa mưa nắng của cuộc đời. Anh cũng không thể biết rằng nhiều năm sau, tên mình sẽ xuất hiện trên những con đường, trường học và trong những câu chuyện được kể cho thế hệ trẻ.

Thời gian cứ thế trôi qua. Thành phố thay đổi. Những con đường nơi Nguyễn Văn Trỗi từng đi qua cũng đổi khác. Những người từng biết anh dần già đi. Chiến tranh lùi lại phía sau và một thế hệ mới lớn lên trong hòa bình. Nhưng giữa cuộc sống bình yên ấy, câu chuyện về một người thanh niên hai mươi bốn tuổi vẫn còn được nhắc lại.

Bởi khi nhìn vào cuộc đời Nguyễn Văn Trỗi, người ta không chỉ nhìn thấy một người đã hy sinh. Người ta nhìn thấy cả một thế hệ thanh niên đã bước vào chiến tranh khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ có thể đã trở thành những người cha, người mẹ, những người lao động bình thường nếu đất nước không có chiến tranh. Nhưng lịch sử đã đặt họ trước những lựa chọn khắc nghiệt mà thế hệ hôm nay khó có thể hình dung hết.

Nguyễn Văn Trỗi đã gửi lại tuổi hai mươi của mình cho đất nước. Anh không sống để nhìn thấy ngày mai, nhưng niềm tin của anh hướng về một ngày mai mà anh biết rồi sẽ đến. Và có lẽ đó chính là ý nghĩa sâu xa nhất của sự hy sinh. Có những người không được hưởng thành quả của hòa bình, nhưng chính họ đã góp phần làm nên con đường dẫn đến hòa bình.

Nhiều năm đã qua, tiếng súng của chiến tranh đã im. Những người trẻ hôm nay có thể sống, học tập, yêu thương và mơ ước trong một đất nước hòa bình. Mỗi khi nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi, điều cần nhớ không chỉ là cái chết của một người anh hùng, mà còn là tuổi trẻ mà anh đã từng có, những ước mơ mà anh buộc phải bỏ lại và cái giá mà một thế hệ đã trả cho ngày bình yên hôm nay.

Nguyễn Văn Trỗi ra đi ở tuổi hai mươi bốn, nhưng câu chuyện của anh vẫn còn ở lại. Không phải như một câu chuyện xa xôi trong lịch sử, mà như lời nhắc nhở rằng phía sau hai chữ hòa bình là biết bao cuộc đời đã từng dang dở. Và trong những cuộc đời ấy, có một người thợ điện trẻ tuổi của xứ Quảng, một người chồng chưa kịp sống trọn đời bên người mình yêu, một người chiến sĩ đã đi đến tận cùng con đường mà mình lựa chọn. Người ấy tên là Nguyễn Văn Trỗi.