Nguyễn Văn Trỗi: Người thợ điện và lời thề cuối cùng giữa Sài Gòn năm 1964
Từ cậu bé nghèo xứ Quảng đến người thợ điện trở thành chiến sĩ biệt động, Nguyễn Văn Trỗi đã chọn hy sinh ở tuổi 24 và để lại một cái tên gắn với lòng dũng cảm của cả một thế hệ.
Tuổi thơ nghèo khó
Nguyễn Văn Trỗi sinh ngày 1 tháng 2 năm 1940 trong một gia đình nông dân nghèo ở Quảng Nam. Cha mất sớm, mẹ cũng qua đời khi anh còn nhỏ, nên anh sớm phải tự lo cuộc sống. Còn rất trẻ, anh rời quê vào Sài Gòn mưu sinh, sống nhờ người thân và làm đủ nghề để kiếm sống.
Người thợ điện ở Sài Gòn
Tại Sài Gòn, anh học nghề điện và trở thành một người thợ lành nghề. Công việc đưa anh đi nhiều nơi, tiếp xúc với đời sống lao động nghèo của thành phố. Từ đó, anh sớm tham gia các hoạt động yêu nước và đến năm 1963 thì gia nhập lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định. Chính tay nghề của người thợ điện giúp anh tham gia các nhiệm vụ cần sự cẩn thận và bình tĩnh.
Nhiệm vụ ở cầu Công Lý
Đầu năm 1964, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara dự kiến đến thăm Sài Gòn. Lực lượng biệt động được giao kế hoạch tấn công trên đường ông đi qua, và Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ đặt mìn dưới cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi). Ngày 9 tháng 5 năm 1964, trước giờ thực hiện, anh bị lực lượng an ninh phát hiện và bắt giữ cùng với khối thuốc nổ.
Trong nhà tù
Sau khi bị bắt, anh bị thẩm vấn và tra tấn nhiều ngày liền nhưng không khai ra đồng đội hay tổ chức. Phiên tòa quân sự tuyên án tử hình đối với anh vào đầu tháng 10 năm 1964. Trong những ngày cuối đời, anh được gặp vợ là chị Phan Thị Quyên. Câu chuyện của họ khiến nhiều người trong và ngoài nước xúc động. Dư luận lúc đó, kể cả một bộ phận báo chí quốc tế, quan tâm theo dõi vụ án.
Giờ phút cuối cùng
Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị xử bắn ở Sài Gòn. Theo các tài liệu lịch sử Việt Nam, anh từ chối bịt mắt, hô vang các khẩu hiệu yêu nước và nhắn nhủ mọi người hãy nhớ lời anh. Khi đó anh mới 24 tuổi.
Di sản và sự tưởng nhớ
Năm 1967, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau năm 1975, tên anh được đặt cho nhiều con đường, trường học và công trình ở nhiều địa phương, trong đó có cây cầu mà anh từng nhận nhiệm vụ. Câu chuyện về anh được đưa vào sách giáo khoa, bài hát, phim ảnh và các hoạt động giáo dục truyền thống nhiều thế hệ.
Lời kết
Cuộc đời của Nguyễn Văn Trỗi ngắn ngủi nhưng để lại hình ảnh một người thanh niên bình dị, xuất thân từ lao động, đã đặt lý tưởng của mình lên trên sự an toàn cá nhân. Hơn nửa thế kỷ sau, câu chuyện ấy vẫn được nhắc lại để thế hệ trẻ hiểu hơn về một giai đoạn lịch sử và những con người đã đi qua nó.
