Nguyễn Văn Trỗi – Người thợ điện và những ngày cuối cùng ở nhà lao Chí Hòa

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Trước khi trở thành một nhân vật được biết đến rộng rãi trong lịch sử, ông là một người lao động trẻ, làm nghề thợ điện ở Sài Gòn.

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Nguyễn Văn Trỗi tham gia lực lượng cách mạng tại Sài Gòn. Năm 1964, ông nhận nhiệm vụ đặt mìn tại khu vực Cầu Công Lý nhằm thực hiện kế hoạch đánh đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara khi ông này đến Sài Gòn.

Kế hoạch không thành công. Nguyễn Văn Trỗi bị bắt và đưa về giam tại nhà lao Chí Hòa.

Những ngày trong tù trở thành phần đặc biệt nổi tiếng trong câu chuyện về ông. Gia đình và người vợ trẻ Phan Thị Quyên tìm cách giữ liên lạc với ông. Một số thư ông viết trong thời gian bị giam giữ sau này được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Bảo tàng hiện còn lưu một nhóm 12 kỷ vật liên quan đến Nguyễn Văn Trỗi, gồm cây đàn mandolin, chiếc khăn tay do vợ ông thêu và 10 bức thư gửi cho vợ cùng người thân. Những hiện vật này cho thấy bên cạnh hình ảnh một chiến sĩ, Nguyễn Văn Trỗi còn là một người chồng trẻ đang sống trong hoàn cảnh đặc biệt khắc nghiệt.

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại Sài Gòn.

Ông hy sinh khi mới 24 tuổi.

Câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi sau đó vượt ra ngoài phạm vi một cá nhân. Hình ảnh người thanh niên trẻ trước giờ xử bắn trở thành một biểu tượng được tuyên truyền và tưởng niệm trong thời chiến. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện vẫn giới thiệu ông với danh hiệu Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi và lưu giữ nhiều tư liệu, hiện vật về cuộc đời ông.

Điều còn lại sau hơn nửa thế kỷ không chỉ là câu chuyện về một nhiệm vụ thất bại, mà còn là những bức thư, chiếc khăn tay và cây đàn – những vật dụng rất đời thường gắn với một con người đã trở thành một phần của lịch sử.