Nguyễn Văn Trỗi – Sáu tháng hạnh phúc và một cuộc đời bất tử

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam. Trong những năm chiến tranh, anh hoạt động trong lực lượng biệt động tại Sài Gòn – Gia Định.

Năm 1964, khi cuộc chiến tranh đang diễn ra ác liệt, Nguyễn Văn Trỗi được giao một nhiệm vụ đặc biệt: đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm đánh đoàn xe chở Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara trong chuyến thăm Sài Gòn.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, tháng 5-1964, Nguyễn Văn Trỗi đã xin được thực hiện nhiệm vụ này. Anh cùng đồng đội chuẩn bị kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý.

Nhưng kế hoạch chưa được thực hiện thì lực lượng của anh bị phát hiện.

Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.

Anh bị giam tại nhà lao Chí Hòa và bị kết án tử hình.

Trong những ngày bị giam, anh vẫn giữ liên lạc với gia đình qua những lá thư. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ 10 bức thư Nguyễn Văn Trỗi viết từ nhà lao gửi cho vợ và người thân. Những lá thư ấy không chỉ thể hiện tình cảm của một người chồng trẻ mà còn cho thấy trách nhiệm và tình cảm của anh đối với đất nước.

Cuộc đời riêng của Nguyễn Văn Trỗi cũng có một khoảng thời gian rất ngắn ngủi.

Anh kết hôn với Phan Thị Quyên. Hai người chỉ có khoảng sáu tháng chung sống trước khi anh bị bắt. Những kỷ vật của họ, trong đó có chiếc khăn tay và cây đàn măng-đôlin, về sau được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Ngày 15 tháng 10 năm 1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường.

Anh hy sinh khi mới 24 tuổi.

Hình ảnh người thanh niên đứng trước pháp trường trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Điều đặc biệt là sau khi anh hy sinh, những kỷ vật bình dị của anh vẫn còn lại: những lá thư, chiếc khăn tay, cây đàn.

Chúng khiến câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi hơn.

Bởi Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là một chiến sĩ biệt động.

Anh còn là một người chồng trẻ, một người con, một người thanh niên có những ước mơ riêng.

Nhưng chiến tranh đã khiến cuộc đời anh rẽ sang một hướng khác.

Ngày nay, cầu Công Lý tại Thành phố Hồ Chí Minh mang tên Nguyễn Văn Trỗi. Tên anh cũng được đặt cho nhiều trường học, đường phố trên cả nước.

Một cuộc đời 24 năm.

Một cuộc hôn nhân chỉ kéo dài vài tháng.

Nhưng từ những lá thư và kỷ vật còn lại, người ta vẫn có thể hình dung được một người thanh niên đã sống trong thời đại mà tình yêu riêng tư và tình yêu Tổ quốc nhiều khi hòa vào nhau trong những lựa chọn sinh tử.