Nguyễn Văn Trỗi – tuổi hai mươi trước họng súng

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại Quảng Nam trong một gia đình lao động. Khi đất nước bước vào những năm tháng chiến tranh ác liệt, người thanh niên ấy tham gia hoạt động cách mạng tại Sài Gòn và trở thành một chiến sĩ biệt động.

Tháng 5/1964, anh nhận nhiệm vụ đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm thực hiện kế hoạch tấn công phái đoàn Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Tuy nhiên, kế hoạch không thành công. Nguyễn Văn Trỗi bị phát hiện và bắt giữ. Anh bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa ra xét xử và kết án tử hình.

Trong thời gian bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi nhiều lần bị thẩm vấn. Nhưng anh không khai báo những thông tin có thể gây nguy hiểm cho đồng đội. Càng gần ngày hành quyết, thái độ của anh càng khiến những người chứng kiến chú ý. Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị đưa ra pháp trường tại Khám Chí Hòa. Khi ấy anh mới 24 tuổi.

Những hình ảnh và câu chuyện về buổi hành quyết sau đó được truyền đi rộng rãi. Nguyễn Văn Trỗi trở thành biểu tượng của một thế hệ thanh niên sẵn sàng hy sinh trong cuộc chiến tranh. Điều khiến câu chuyện ấy lay động không chỉ nằm ở việc anh đã hy sinh khi còn rất trẻ. Đó còn là khoảnh khắc một con người biết rõ mình sắp chết nhưng vẫn cố giữ bình tĩnh và không từ bỏ niềm tin của mình.

Ngày nay, Nguyễn Văn Trỗi được đặt tên cho nhiều con đường, trường học và công trình ở Việt Nam. Tên anh trở thành một phần ký ức về thế hệ thanh niên trong chiến tranh. Nhưng phía sau cái tên ấy vẫn là một chàng trai 24 tuổi. Ở tuổi đó, nhiều người hôm nay đang học đại học, bắt đầu công việc đầu tiên, đi du lịch cùng bạn bè hoặc loay hoay với những dự định cho tương lai. Nguyễn Văn Trỗi cũng từng có một tương lai như vậy. Chỉ khác rằng anh đã sống trong một thời đại mà lựa chọn của tuổi trẻ đôi khi được đặt giữa sự sống và cái chết. Có thể chúng ta không cần phải sống giống thế hệ ấy. Nhưng chúng ta có thể nhớ họ bằng cách trân trọng hơn cuộc sống bình yên mà mình đang có.