Nguyễn Văn Trỗi Và Làn Sóng Đoàn Kết Quốc Tế

Có những câu chuyện lịch sử bắt đầu từ một con người nhưng không kết thúc ở nơi người ấy đã sống.

Câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi là một trường hợp như vậy.

Một người thanh niên Việt Nam 24 tuổi bị bắt và đứng trước án tử hình năm 1964. Cách Việt Nam hàng nghìn cây số, những người trẻ ở Caracas, Venezuela đã biết đến câu chuyện ấy và quyết định hành động.

Ngày 9/10/1964, lực lượng du kích Venezuela bắt cóc Trung tá Mỹ Michael Smolen tại Caracas, với mục tiêu gây sức ép để đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi.

Sự kiện ấy về sau được gọi là Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi và trở thành một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử đoàn kết giữa Venezuela và Việt Nam.

Một người ở Việt Nam, những người hành động ở Venezuela

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt nằm ở khoảng cách địa lý.

Nguyễn Văn Trỗi đang bị giam giữ tại Sài Gòn.

Những người muốn tìm cách cứu anh lại ở Caracas.

Họ chưa từng gặp Nguyễn Văn Trỗi.

Nhưng qua những thông tin về cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam và hình ảnh người thanh niên đang đối diện án tử hình, họ cảm nhận được một sự đồng điệu với cuộc đấu tranh của chính mình.

Theo các tư liệu được công bố sau này, những người tham gia Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi xem hành động của mình là sự ủng hộ đối với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Ngày 9/10/1964 – cái tên trở thành tên một chiến dịch

Ngày 9/10/1964, các du kích thuộc Lực lượng Vũ trang Giải phóng Dân tộc Venezuela (FALN) thực hiện vụ bắt giữ Trung tá Michael Smolen tại Caracas.

Mục tiêu là gây sức ép để phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn trả tự do cho Nguyễn Văn Trỗi.

Điều đáng chú ý là tên của một người thanh niên Việt Nam đã trở thành tên gọi của chính chiến dịch.

Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi.

Đây không còn đơn thuần là việc một nhân vật Việt Nam được nhắc đến ở nước ngoài.

Tên anh đã gắn với một hành động cụ thể của những người cách mạng Venezuela.

Đó là một trong những minh chứng rõ nhất cho sức lan tỏa của câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi ra ngoài biên giới Việt Nam.

Vì sao những người Venezuela lại hành động?

Các hồi ức của những người từng tham gia chiến dịch giúp giải thích phần nào điều đó.

Carlos Rey, một cựu du kích Venezuela từng tham gia chiến dịch khi mới 22 tuổi, kể lại rằng ông và những người đồng đội khi ấy rất khâm phục cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam.

Nancy Zambrano, một cựu thành viên đơn vị du kích “Livia Gouverneur”, cũng cho biết sự đồng cảm với cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam là động lực khiến bà và đồng đội tham gia nhiệm vụ.

Những lời kể ấy cho thấy đoàn kết quốc tế không chỉ đến từ các tuyên bố chính trị.

Nó còn đến từ sự đồng cảm của những con người cụ thể.

Một cuộc trao đổi không thành

Ngày 12/10/1964, phía du kích Caracas thả Michael Smolen.

Nhưng ba ngày sau, ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi vẫn bị xử bắn tại Khám Chí Hòa.

Như vậy, mục tiêu trực tiếp của chiến dịch đã không đạt được.

Nguyễn Văn Trỗi không được cứu.

Nhưng câu chuyện về chiến dịch lại không kết thúc.

Nó trở thành một dấu mốc trong ký ức của những người Venezuela từng tham gia và trong lịch sử quan hệ giữa hai dân tộc.

Một người thanh niên trở thành biểu tượng quốc tế

Điều đáng suy nghĩ là Nguyễn Văn Trỗi không sống đủ lâu để biết những gì xảy ra sau ngày anh hy sinh.

Anh không biết rằng tên mình đã được đặt cho một chiến dịch ở Caracas.

Không biết rằng những người Venezuela từng tham gia chiến dịch sẽ nhiều thập kỷ sau kể lại câu chuyện ấy.

Cũng không biết rằng tại Venezuela, ký ức về anh sẽ tiếp tục được nhắc đến trong những hoạt động tưởng niệm.

Nhưng lịch sử đã giữ lại những điều đó.

Không chỉ Venezuela

Sự đoàn kết quốc tế dành cho Việt Nam trong những năm chiến tranh diễn ra trên nhiều không gian khác nhau.

Câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi cũng được biết đến tại Cuba.

Năm 2009, báo Granma của Cuba đăng bài nhắc lại sự dũng cảm của Nguyễn Văn Trỗi nhân dịp 45 năm ngày anh hy sinh. Bài báo cho biết nhiều công viên, nhà máy, cơ sở giáo dục, y tế và thể thao tại Cuba từng mang tên người thanh niên Việt Nam này.

Điều đó cho thấy hình ảnh Nguyễn Văn Trỗi đã được tiếp nhận trong một không gian rộng hơn câu chuyện Việt Nam – Venezuela.

Từ một chiến dịch đến tình hữu nghị giữa hai dân tộc

Chiến dịch năm 1964 không chỉ được nhắc lại như một sự kiện của quá khứ.

Nhiều thập kỷ sau, nó tiếp tục được xem như một biểu tượng trong quan hệ Việt Nam – Venezuela.

Năm 2014, Đại sứ quán Venezuela tại Việt Nam tổ chức lễ tưởng niệm 50 năm Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi và 50 năm ngày anh hy sinh. Tại buổi lễ, phía Venezuela nhấn mạnh ý nghĩa của chiến dịch đối với tình cảm giữa nhân dân hai nước.

Năm 2024, nhân kỷ niệm 60 năm chiến dịch, các hoạt động tưởng niệm tiếp tục được tổ chức tại Caracas.

Đáng chú ý, một tượng Nguyễn Văn Trỗi được khánh thành tại trường Graciela Navas ở Caracas.

Một người thanh niên Việt Nam vì thế có một hình ảnh tưởng niệm ở chính nơi cách quê hương anh hàng nghìn cây số.

Những người từng tham gia vẫn còn kể chuyện

Một giá trị đặc biệt của việc sưu tầm lịch sử là những nhân chứng vẫn có thể kể lại câu chuyện của mình.

Năm 2023, cựu du kích Carlos Rey đã tới một buổi gặp mặt tại Venezuela để gặp lại đồng đội và nhớ lại Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi.

Những ký ức cá nhân như vậy giúp lịch sử không chỉ tồn tại trong văn bản.

Nó còn tồn tại trong lời kể của những người từng trực tiếp tham gia sự kiện.

Đến năm 2024, hồi ức của Nancy Zambrano về phong trào du kích đô thị Caracas cũng được xuất bản bằng tiếng Việt với cuốn “Những câu chuyện của nữ chiến sỹ du kích đô thị Caracas”, trong đó dành phần đáng kể cho Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi.

Đây là một nguồn tư liệu đặc biệt đáng chú ý đối với những người nghiên cứu câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi từ góc nhìn quốc tế.

Khi ký ức vượt qua biên giới

Một nhân vật lịch sử có thể được nhớ đến bằng nhiều cách.

Ở Việt Nam, Nguyễn Văn Trỗi được nhớ đến như một anh hùng, liệt sĩ.

Ở Venezuela, tên anh gắn với một chiến dịch của lực lượng du kích Caracas.

Ở Cuba, tên anh xuất hiện trong đời sống tưởng niệm và trên nhiều công trình.

Những cách ghi nhớ ấy khác nhau, nhưng đều cho thấy một điểm chung:

Câu chuyện Nguyễn Văn Trỗi đã vượt ra khỏi phạm vi một quốc gia.

Đoàn kết quốc tế không chỉ là khẩu hiệu

Khi nhìn lại sự kiện năm 1964, điều đáng chú ý nhất có lẽ không nằm ở những lời tuyên bố.

Đó là hành động.

Những người du kích Venezuela đã thực hiện một nhiệm vụ nguy hiểm với hy vọng gây sức ép để cứu một người mà họ chưa từng gặp.

Dù mục tiêu cuối cùng không thành công, hành động ấy vẫn trở thành một dấu ấn lịch sử.

Nó cho thấy vào những năm 1960, cuộc chiến tại Việt Nam đã tạo ra sự cộng hưởng rất xa, trong đó có những lực lượng chính trị và xã hội ở Mỹ Latinh.

Một cái tên nối hai bờ đại dương

Nguyễn Văn Trỗi hy sinh tại Sài Gòn.

Nhưng tên tuổi anh đã đi tới Caracas.

Một chiến dịch mang tên anh được thực hiện.

Những người từng tham gia chiến dịch vẫn kể lại câu chuyện.

Những thế hệ sau tiếp tục tưởng niệm.

Và hơn nửa thế kỷ sau, một bức tượng Nguyễn Văn Trỗi được dựng tại một ngôi trường ở Caracas.

Đó là một hành trình đặc biệt của ký ức.

Từ một người thanh niên Việt Nam đến một biểu tượng của tình đoàn kết quốc tế.

Nhìn lại từ những tư liệu còn lại

Nếu chỉ đọc tiểu sử Nguyễn Văn Trỗi, chúng ta có thể biết anh đã sống và hy sinh như thế nào.

Nhưng khi đọc thêm hồi ức của những người Venezuela từng tham gia Chiến dịch Nguyễn Văn Trỗi, xem lại các tư liệu về hoạt động tưởng niệm và tìm hiểu cách báo chí quốc tế kể câu chuyện ấy, một bức tranh rộng hơn xuất hiện.

Đó không chỉ là câu chuyện của một cá nhân.

Đó là câu chuyện về sự kết nối giữa những con người ở những quốc gia rất xa nhau trong một thời đại chiến tranh và đấu tranh giải phóng dân tộc.

Một người, nhiều ký ức

Nguyễn Văn Trỗi chỉ sống 24 năm.

Nhưng câu chuyện về anh đã sống lâu hơn rất nhiều.

Từ những ngày tháng chiến tranh đến những buổi tưởng niệm sau nửa thế kỷ.

Từ Sài Gòn đến Caracas.

Từ một người thanh niên đến một biểu tượng.

Làn sóng đoàn kết quốc tế dành cho Nguyễn Văn Trỗi cho thấy một điều đáng nhớ: lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những người trực tiếp đứng trong một cuộc chiến, mà còn bởi những con người ở rất xa nhưng vẫn cảm thấy mình có liên hệ với cuộc đấu tranh ấy.

Và trong dòng chảy ấy, cái tên Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành một điểm nối đặc biệt giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Một cái tên được nhớ.

Một hành động được ghi lại.

Một tình đoàn kết vượt qua khoảng cách địa lý.

Và một câu chuyện vẫn còn được kể sau hơn sáu thập kỷ.