NGUYỄN VĂN TỴ: NGƯỜI CHIẾN SĨ CẦM CỌ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG KHÁNG CHIẾN

“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

Những vần thơ rực lửa ấy của Tố Hữu không chỉ nói về những người lính cầm súng, mà còn là chân dung tự họa của một thế hệ văn nghệ sĩ đem cả cuộc đời và ngòi bút hòa vào dòng chảy của cuộc kháng chiến trường kỳ. Trong số những người chiến sĩ cầm cọ quả cảm đó, Nguyễn Văn Tỵ chính là một biểu tượng sáng ngời của ý chí quyết tâm, dùng nghệ thuật làm vũ khí sắc bén để phục vụ cách mạng và lưu danh vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Sinh năm 1917 tại Hà Nội, Nguyễn Văn Tỵ sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm và tốt nghiệp hạng ưu khóa XI Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Thế nhưng, thay vì lựa chọn một cuộc sống nhung lụa hay tháp ngà nghệ thuật cá nhân, ông đã nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc. Khi Cách mạng tháng Tám bùng nổ năm 1945, ông lập tức dấn thân, trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Hội Văn hóa Cứu quốc và sau đó là Tổng thư ký đầu tiên của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Từ một trí thức tiểu tư sản, ông lột xác hoàn toàn, khoác lên mình chiếc áo chiến sĩ, từ bỏ ánh đèn đô thị để lên chiến khu Việt Bác, hòa mình vào cuộc sống gian khổ của bộ đội và nhân dân.

Ý chí quyết tâm của Nguyễn Văn Tỵ thể hiện ở tinh thần vượt khó phi thường. Trong điều kiện thiếu thốn của chiến khu — không màu vẽ, không giấy tốt, bom đạn bủa vây — ông vẫn miệt mài sáng tác. Ông quan niệm rằng “nghệ thuật phải vị nhân sinh”, họa sĩ phải là người chép sử bằng màu sắc. Bất chấp hiểm nguy, ông có mặt ở những điểm nóng của chiến trường, cùng ăn, cùng ở, cùng hành quân với du kích để chớp lấy những khoảnh khắc chân thực nhất của cuộc kháng chiến.

Chính ý chí sắt đá và lòng yêu nước nồng nàn đó đã kết tinh thành những "chiến công nghệ thuật" để đời của ông. Các tác phẩm của Nguyễn Văn Tỵ không chỉ có giá trị thẩm mỹ cao mà còn là những tượng đài bằng hình ảnh về cuộc chiến tranh nhân dân.

Tiêu biểu nhất phải kể đến bức tranh "Du kích Bắc Sơn" (1958). Bằng chất liệu sơn mài truyền thống, ông đã khắc họa hình ảnh những người chiến sĩ du kích kiên cường, hòa quyện giữa bóng đêm và ánh lửa, thể hiện tinh thần bất khuất của con người Việt Nam trước họng súng quân thù.

Hay như kiệt tác "Nam Bắc một nhà" (1961), tác phẩm là một chiến công vang dội về mặt tư tưởng, biểu đạt khát vọng thống nhất non sông cháy bỏng của toàn dân tộc trong những năm tháng đất nước bị chia cắt. Mỗi nét khắc, mỗi mảng màu sơn mài của ông đều rực lửa, mạnh mẽ như một lời thề quyết chiến quyết thắng.

Với những cống hiến không ngừng nghỉ xuyên suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Nguyễn Văn Tỵ đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2001. Cuộc đời ông là một minh chứng hùng hồn cho thấy: Khi nghệ thuật đồng hành cùng vận mệnh đất nước, người họa sĩ không chỉ vẽ nên những bức tranh, mà họ đang cùng nhân dân viết nên những trang sử vàng chói lọi của dân tộc.