Nguyễn Văn Vấn – trận đánh Như Lệ giữa mùa hè Quảng Trị
Trong ký ức của cựu chiến binh Nguyễn Văn Vấn, những trận đánh ở Quảng Trị năm 1972 vẫn còn nguyên sự khốc liệt dù hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Khi ấy, ông là Tiểu đội trưởng Tiểu đội 3, Trung đội 3, Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 165, Sư đoàn 312. Ngày 7/8/1972, đơn vị được giao nhiệm vụ cùng Đại đội 11 tiến công tiêu diệt cứ điểm quân địch đóng tại làng Như Lệ, nay thuộc xã Hải Lệ, thị xã Quảng Trị. Như Lệ nằm ở phía Nam sông Thạch Hãn, về phía Tây Nam Thành cổ Quảng Trị. Vị trí này có ý nghĩa quan trọng bởi đối phương sử dụng nó làm bàn đạp tiến công thị xã từ hướng Tây Nam, đồng thời tạo thế chia cắt giữa thị xã với Chùa Nga và Động Tiên. Trong làng lúc đó có một đại đội lính dù chốt giữ với hệ thống hỏa lực mạnh. Trước giờ nổ súng, hai đại đội của Tiểu đoàn 6 bí mật luồn sâu, tập kết và ém quân sát trận địa từ đêm hôm trước. Người lính phải giữ tuyệt đối bí mật, chờ đúng thời cơ mới tiến công. Đối với Nguyễn Văn Vấn và đồng đội, đó là những giờ phút căng thẳng, bởi chỉ cần bị phát hiện sớm, toàn bộ kế hoạch tiến công có thể gặp khó khăn.
Đúng 17 giờ 30 phút ngày 7/8, lệnh tiến công được phát ra. Hai xe tăng T34 được tăng cường, phối hợp với Đại đội 11. Ở hướng này, sức tiến công của bộ đội cùng hỏa lực xe tăng khiến đối phương chống cự quyết liệt nhưng dần bị đẩy vào thế bất lợi. Trong khi đó, Đại đội 9 của Nguyễn Văn Vấn đảm nhiệm hướng chủ yếu và gặp phải sự chống trả rất mạnh. Đối phương có khoảng 150 quân cùng nhiều loại hỏa lực, trong đó súng máy 12,7mm được đặt trên một gò cao, liên tục bắn quét xuống đội hình quân ta. Hỏa lực từ vị trí cao khiến việc tiến lên gặp rất nhiều khó khăn. Khi hỏa lực địch tạm ngừng, Đại đội trưởng Lê Văn Dương lập tức dẫn đầu đơn vị xung phong. Trận đánh diễn ra quyết liệt. Trước tình hình đó, Tiểu đoàn trưởng Phùng Tặng báo cáo xin pháo binh chi viện. Pháo ta bắn cấp tập vào đội hình đối phương, làm chúng rối loạn rồi chuyển làn. Tuy nhiên, tổn thất cũng xảy ra ngay trong đội hình ta. Đại đội trưởng Lê Văn Dương hy sinh khi đang chỉ huy một mũi đánh vào dãy chiến hào phía ngoài làng. Chính trị viên phó Đại đội 9 tiếp tục chỉ huy nhưng cũng bị thương bởi hỏa lực từ ngoài biển bắn vào trận địa. Trung đội trưởng Học tiếp tục thay người chỉ huy, nhưng ông cũng bị thương ở chân. Trong hoàn cảnh ấy, những người còn lại phải nhanh chóng tổ chức lại đội hình để không cho mũi tiến công bị gián đoạn.
Nguyễn Văn Vấn cùng ba chiến sĩ Bùi Văn Ừa, Hoàng Đăng Miện và Nguyễn Văn Quyến tạo thành một tổ mũi nhọn. Khi đội hình đối phương bắt đầu co cụm, họ nhanh chóng đánh thẳng vào vị trí địch. Cùng lúc đó, hướng tiến công của Đại đội 11 đã chiếm được đỉnh đồi. Hai mũi tiến công dần hợp lại, tạo thành thế bao vây như hai gọng kìm và nhanh chóng đánh chiếm làng Như Lệ. Sau hơn hai giờ hiệp đồng chiến đấu, trận đánh kết thúc. Quân ta tiêu diệt và bắt sống lực lượng lính dù đóng tại cứ điểm. Với Nguyễn Văn Vấn, đây là một trong những trận đánh ác liệt nhất ông từng trải qua trên chiến trường Quảng Trị. Những người lính bước vào trận địa với nhiệm vụ rất rõ ràng, nhưng diễn biến thực tế luôn thay đổi từng phút. Người chỉ huy có thể hy sinh, người thay thế có thể bị thương, đội hình có thể bị hỏa lực đối phương ghìm chặt. Trong hoàn cảnh ấy, khả năng phối hợp và tinh thần bám trận địa quyết định sự thành bại. Đó cũng là nơi người lính chứng kiến sự hy sinh của đồng đội ngay bên cạnh mình nhưng vẫn phải tiếp tục tiến lên.
Hơn nửa thế kỷ sau, đầu năm 2023, Nguyễn Văn Vấn cùng đồng đội trở lại thăm làng Như Lệ. Cảnh vật đã thay đổi rất nhiều. Những dấu tích của trận đánh năm xưa không còn dễ nhận ra, nhưng các cựu chiến binh vẫn nhận được bến sông – nơi họ từng vượt sông Thạch Hãn để vào chiến trường. Đứng trên vùng đất từng diễn ra trận đánh, những người lính năm xưa không chỉ nhớ đến chiến thắng mà còn nhớ những người đã hy sinh. Đối với họ, Như Lệ không phải một địa danh xa lạ trong sách lịch sử. Đó là nơi từng có tiếng súng, tiếng pháo, nơi những người đồng đội đã chiến đấu bên nhau và cũng có người mãi mãi không trở về. Câu chuyện của Nguyễn Văn Vấn vì thế cho thấy một lát cắt rất cụ thể của chiến trường Quảng Trị năm 1972: một tiểu đội trưởng cùng tổ mũi nhọn trực tiếp thọc sâu vào đội hình đối phương, trong một trận đánh kéo dài hơn hai giờ, giữa hỏa lực mạnh và sự hy sinh của những người chỉ huy ngay trước mắt. Ngày nay, Như Lệ đã trở lại cuộc sống bình thường, nhưng ký ức của người cựu chiến binh vẫn là một phần chứng tích về những ngày tháng mà tuổi trẻ của ông và đồng đội đã gắn với chiến trường Quảng Trị.
