Nguyễn Viết Ninh: Dòng chữ trên báng súng và những ngày cuối cùng ở điểm cao 685

Nguyễn Viết Ninh: Dòng chữ trên báng súng và những ngày cuối cùng ở điểm cao 685

Giữa những ngày giáp Tết Ất Sửu năm 1985, khi nhiều gia đình đang chuẩn bị đón giao thừa, trên những mỏm đá ở mặt trận Vị Xuyên, người lính Nguyễn Viết Ninh cùng đồng đội vẫn kiên cường giữ chốt. Anh đã ngã xuống ngày 19/1/1985, để lại lời thề khắc trên báng súng, trở thành biểu tượng của ý chí bảo vệ từng tấc đất biên cương.

Ảnh 1. Khu vực điểm cao 685 tại mặt trận Vị Xuyên, nơi diễn ra những trận chiến đấu quyết liệt trong các năm 1984–1985. Ảnh tư liệu: Hoàng Phương/VnExpress.

Điểm cao 685 – nơi mỗi tấc đất đều phải đánh đổi

Trong lịch sử cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, Vị Xuyên là một trong những chiến trường khốc liệt và kéo dài nhất. Tại đây, các điểm cao không chỉ là những con số trên bản đồ quân sự, mà còn là những vị trí có ý nghĩa quan trọng đối với việc quan sát, khống chế địa hình và tổ chức phòng ngự.

Từ cuối tháng 4/1984, quân Trung Quốc tiến công, chiếm giữ một số vị trí trên lãnh thổ Việt Nam ở khu vực biên giới Hà Giang. Ngày 12/7/1984, quân đội Việt Nam mở cuộc tiến công nhằm giành lại các điểm cao bị chiếm đóng. Tuy nhiên, trận đánh không đạt được toàn bộ mục tiêu đề ra và lực lượng ta chịu những tổn thất nặng nề.

Sau trận đánh ấy, cuộc chiến tại Vị Xuyên chuyển sang giai đoạn giằng co quyết liệt. Các đơn vị bộ đội Việt Nam vừa củng cố trận địa, vừa tổ chức tiến công từng bước nhằm giành lại và giữ vững những vị trí trọng yếu.

Điểm cao 685 trở thành một trong những nơi giao tranh ác liệt nhất.

Địa hình ở đây chủ yếu là núi đá, dốc đứng, nhiều mỏm hiểm trở. Trong điều kiện pháo binh đối phương thường xuyên đánh phá, việc tiếp cận trận địa, chuyển đạn dược, lương thực và đưa thương binh về tuyến sau đều vô cùng khó khăn.

Để hạn chế thương vong, bộ đội ta vận dụng cách đánh lấn dũi, từng bước đào hào, mở đường tiếp cận và xây dựng công sự. Có những đoạn chiến hào được hình thành qua nhiều đêm lao động trong điều kiện phải giữ bí mật và đề phòng hỏa lực đối phương.

Sức công phá của pháo đạn khiến núi đá bị cày xới, cây cối bị hủy hoại, nhiều vị trí biến dạng. Những người lính từng trực tiếp chiến đấu đã gọi khu vực này bằng cái tên đầy ám ảnh: “Lò vôi thế kỷ”.

Chính tại chiến trường ấy, trung đội trưởng Nguyễn Viết Ninh đã sống và chiến đấu trong những tháng ngày cuối cùng của cuộc đời mình.

Người trung đội trưởng và lời thề trên báng súng

Nguyễn Viết Ninh sinh năm 1961, quê ở xã Minh Hòa, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, theo địa danh hành chính thời kỳ được ghi nhận trong các tư liệu về anh.

Trong thời gian chiến đấu tại Vị Xuyên, anh là trung đội trưởng thuộc Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356.

Ở tuổi ngoài hai mươi, anh cùng những người lính trẻ đảm nhận nhiệm vụ chiến đấu trên tuyến đầu, nơi mà mỗi vị trí phòng ngự đều có thể trở thành mục tiêu của những đợt pháo kích và tiến công liên tiếp.

Giữa hoàn cảnh ấy, Nguyễn Viết Ninh đã khắc lên báng khẩu súng AK của mình một lời thề:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Đây không phải khẩu hiệu được viết trên một tấm biểu ngữ hay đọc trong một buổi lễ trang trọng. Những chữ ấy được khắc trực tiếp lên vật dụng luôn ở bên người lính trong chiến đấu.

Theo lời kể của cựu chiến binh Thái Khắc Ba, nguyên Đại đội trưởng Đại đội 5, Nguyễn Viết Ninh đã dùng lưỡi lê khắc chữ lên báng súng, rồi làm nổi những nét chữ để dễ đọc.

Hành động ấy phản ánh một quyết tâm rất cụ thể: giữ trận địa, không để đối phương dễ dàng chiếm lại những vị trí mà đồng đội đã phải đánh đổi bằng máu và sinh mạng.

Trong điều kiện chiến trường Vị Xuyên, đá vừa là nơi trú ẩn, vừa là vật cản, vừa là điểm tựa phòng ngự. Người lính phải bám vào đá để chiến đấu và cũng có thể mãi mãi nằm lại giữa núi đá.

Bởi vậy, lời thề của Nguyễn Viết Ninh không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Nó gắn với chính điều kiện sinh tồn và nhiệm vụ chiến đấu của những người lính trên điểm cao 685.

Từ một dòng chữ trên báng súng, lời thề ấy dần trở thành lời nhắc nhở, động viên tinh thần của nhiều cán bộ, chiến sĩ tại mặt trận Vị Xuyên.

Những ngày tháng Một không bình yên

Đầu năm 1985, cuộc chiến giữ điểm E5 thuộc cao điểm 685 bước vào giai đoạn đặc biệt căng thẳng.

Đối phương liên tục sử dụng pháo binh kết hợp bộ binh nhằm đánh bật lực lượng Việt Nam khỏi trận địa. Những người lính Đại đội 5 phải chiến đấu trong điều kiện quân số giảm sút, nguồn tiếp tế hạn chế, trong khi các đợt tiến công vẫn nối tiếp nhau.

Theo hồi ức của những người trực tiếp tham chiến, từ ngày 16/1/1985, Nguyễn Viết Ninh đã bị thương ở tay. Dù vậy, anh vẫn tiếp tục ở lại trận địa cùng đồng đội.

Những ngày tiếp theo, trận đánh diễn ra ngày càng quyết liệt. Người bị thương được đồng đội băng bó ngay tại chốt. Những khẩu súng, băng đạn còn sử dụng được phải được thu gom để duy trì sức chiến đấu.

Trong hoàn cảnh ấy, vai trò của người chỉ huy trung đội không chỉ là tổ chức đánh trả mà còn giữ vững tinh thần cho những chiến sĩ đang phải đối mặt với thương vong liên tiếp.

Ngày 17 và 18/1, các đợt tiến công tiếp tục diễn ra. Nguyễn Viết Ninh bị thêm những vết thương nhưng vẫn kiên quyết bám trụ. Khi được đề nghị rời trận địa để cứu chữa, anh không đồng ý.

Sự lựa chọn ấy diễn ra trong hoàn cảnh đặc biệt khắc nghiệt. Mỗi người còn khả năng chiến đấu đều có ý nghĩa đối với việc giữ chốt, nhất là khi lực lượng phòng ngự đã chịu nhiều tổn thất.

Theo lời kể của cựu Đại đội trưởng Thái Khắc Ba được Báo Tuổi Trẻ ghi lại, chỉ trong ba ngày từ 17 đến 19/1/1985, Đại đội 5 có 43 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Trung đội của Nguyễn Viết Ninh, đơn vị đảm nhiệm vị trí chiến đấu trực tiếp, gần như không còn nguyên vẹn.

Những con số ấy cho thấy mức độ khốc liệt của cuộc chiến, đồng thời nhắc nhở rằng phía sau mỗi trận địa được giữ vững là sự hy sinh của rất nhiều con người.

Ngày 19/1/1985 – trận đánh cuối cùng

Ngày 19/1/1985, tức ngày 29 tháng Chạp năm Giáp Tý, khi Tết Nguyên đán đã cận kề, chiến sự tại điểm cao 685 vẫn diễn ra dữ dội.

Từ rạng sáng, pháo binh Trung Quốc tiếp tục bắn phá các vị trí phòng ngự, tạo điều kiện cho bộ binh tổ chức tiến công vào khu vực E5.

Nguyễn Viết Ninh khi ấy đã mang thương tích từ những ngày trước. Tuy nhiên, anh vẫn cùng những người lính còn lại tham gia giữ trận địa.

Theo những hồi ức được công bố trên Báo Quân đội nhân dân và Báo Tuổi Trẻ, trong các trận đánh cuối cùng, anh tiếp tục bị thương nặng. Đồng đội đã tìm cách đưa anh về phía sau nhưng anh vẫn quyết tâm ở lại chiến đấu.

Những người lính trên chốt phải chống trả liên tục trong điều kiện hỏa lực đối phương mạnh, thương vong lớn và việc bổ sung lực lượng hết sức khó khăn.

Đến ngày 19/1/1985, Nguyễn Viết Ninh hy sinh sau khi bị thương vào đầu.

Anh ra đi khi mới 24 tuổi.

Đồng đội sau đó đưa thi hài anh rời trận địa. Theo lời kể của những người chứng kiến, khẩu súng AK với dòng chữ khắc trên báng vẫn ở bên anh trong những giờ phút cuối cùng.

Trận chiến đã cướp đi sinh mạng của người trung đội trưởng trẻ tuổi, nhưng không thể xóa đi những gì anh và đồng đội đã chiến đấu để bảo vệ.

Điểm E5 được quân ta giữ vững sau đợt tiến công ấy.

Ảnh 2. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Viết Ninh, Trung đội trưởng Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356. Ảnh tư liệu chân dung.

Phía sau lời thề là một cuộc đời còn dang dở

Nhắc đến Nguyễn Viết Ninh, người ta thường nhớ ngay đến dòng chữ trên báng súng. Nhưng phía sau biểu tượng ấy còn là cuộc đời của một thanh niên với gia đình, quê hương và những dự định riêng.

Trước khi bước vào những trận đánh cuối cùng, anh cũng như nhiều đồng đội khác, từng có những ngày tháng bình dị, từng mong đợi những mùa xuân được trở về bên người thân.

Qua những tư liệu gia đình được báo chí ghi nhận, Nguyễn Viết Ninh từng có một mối tình với người con gái ở Lào Cai. Hai người giữ liên lạc bằng những lá thư trong thời gian anh thực hiện nhiệm vụ.

Từ cuối năm 1984, khi chiến sự ngày càng ác liệt, những lá thư của anh không còn đến đều đặn.

Người ở hậu phương không thể biết rằng giữa những ngày giáp Tết, anh đang cùng đồng đội chiến đấu tại một trong những trận địa khốc liệt nhất của mặt trận Vị Xuyên.

Chiến tranh không chỉ để lại mất mát nơi chiến hào. Nó còn làm dang dở những dự định về một mái ấm, một cuộc đoàn tụ và những tháng năm bình yên chưa kịp bắt đầu.

Bởi thế, sự hy sinh của Nguyễn Viết Ninh không chỉ được ghi nhớ qua chiến công mà còn qua những điều rất đỗi đời thường anh đã không thể thực hiện.

Từ báng súng người lính đến ký ức của đất nước

Ngày 29/8/1985, Nguyễn Viết Ninh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đó là sự ghi nhận đối với tinh thần dũng cảm, quyết tâm giữ vững trận địa và sự hy sinh của anh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Sau nhiều năm an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên, tháng 11/2014, hài cốt anh được gia đình đưa về an táng tại quê nhà Phú Thọ.

Ngày trở về ấy có sự hiện diện của gia đình, người thân và những đồng đội từng cùng anh chiến đấu. Những người lính năm xưa đã đi qua nhiều thập niên, trong khi Nguyễn Viết Ninh mãi mãi ở tuổi hai mươi bốn.

Ảnh 3. Đồng đội và thân nhân trong lễ đưa hài cốt Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Viết Ninh về an táng tại quê nhà Phú Thọ, tháng 11/2014. Ảnh tư liệu: Hoàng Phương/VnExpress.

Tại khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên, lời thề gắn với tên tuổi Nguyễn Viết Ninh được khắc ghi trang trọng, nhắc nhớ những thế hệ sau về cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền biên giới.

Ảnh 4. Khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ mặt trận Vị Xuyên tại điểm cao 468, nơi lưu giữ ký ức về những người lính đã chiến đấu và hy sinh trên tuyến biên giới phía Bắc. Ảnh tư liệu: Báo Nhân Dân.

Hơn bốn thập niên đã trôi qua kể từ những trận đánh tháng Một năm 1985. Trên những sườn núi từng bị pháo đạn tàn phá, cây cối đã dần xanh trở lại. Nhưng trong ký ức của những người lính Vị Xuyên, hình ảnh người trung đội trưởng kiên cường cùng khẩu súng mang lời thề vẫn không phai nhạt.

Nguyễn Viết Ninh đã không thể trở về đón mùa xuân năm ấy.

Anh nằm lại giữa núi đá biên cương, nơi những đồng đội của mình đã chiến đấu, chịu đựng và hy sinh để giữ từng vị trí phòng ngự.

Dòng chữ trên báng súng, vì thế, không chỉ là lời thề của một cá nhân. Nó trở thành biểu tượng cho ý chí của cả một thế hệ người lính sẵn sàng đánh đổi tuổi xuân để bảo vệ Tổ quốc.

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Điều còn lại sau tiếng súng không phải sự tàn khốc của chiến tranh, mà là ký ức về lòng dũng cảm, tình đồng đội, sự hy sinh và khát vọng hòa bình.

Trong ký ức ấy, Nguyễn Viết Ninh và những người lính bảo vệ điểm cao 685 mãi mãi được nhớ đến như những người đã giữ đất bằng chính cuộc đời mình.