Nguyễn Viết Ninh – Lời thề “Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử” trên cao điểm 685

Thời kỳ lịch sử: Chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc – Mặt trận Vị Xuyên, Hà Giang, cuối năm 1984 – tháng 1/1985.
Phần 1: Người trung đội trưởng trên cao điểm 685

Nguyễn Viết Ninh quê ở xã Minh Hòa, huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, là người dân tộc Mường.

Trong những năm tháng chiến đấu tại Vị Xuyên, anh giữ cương vị Trung đội trưởng bộ binh, Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356.

Cuối năm 1984, Tiểu đoàn 2 được giao giữ khu vực E5 của cao điểm 685.

Đây là một trong những vị trí đặc biệt khốc liệt của chiến trường Vị Xuyên.

Những người lính từ khu vực hang Suối Cụt từng bước “lấn dũi” lên cao điểm.

Ban ngày nghỉ ngơi.

Đêm xuống, họ đào hào, củng cố công sự và tiến từng bước về phía trước.

Đó không phải một cuộc tiến quân ồn ào.

Mà là cuộc chiến của từng mét đất.

Một đoạn hào được đào thêm đồng nghĩa với việc vị trí của người lính được gần đối phương hơn.

Một mỏm đá được giữ lại đồng nghĩa với việc tuyến phòng ngự có thêm một điểm tựa.

Nhưng càng tiến gần 685, họ càng phải đối mặt với pháo binh và những đợt tiến công ngày càng dữ dội.

Cao điểm này về sau được gọi là “Lò vôi thế kỷ” – cái tên gợi lên sức tàn phá khủng khiếp của pháo đạn trong suốt thời gian giao tranh.

Ở đó, Nguyễn Viết Ninh cùng những người lính của mình phải sống giữa đá.

Và họ hiểu rằng muốn giữ được mỏm E5, họ phải bám lấy nó bằng tất cả khả năng của mình.

Phần 2: Chín chữ trên báng súng

Những ngày giáp Tết năm 1985.

Ở phía sau mặt trận, người dân đang chuẩn bị đón năm mới.

Nhưng trên cao điểm 685, những người lính vẫn sống giữa tiếng pháo.

Trong một khoảng nghỉ hiếm hoi, họ ngồi kể cho nhau nghe về gia đình.

Về quê.

Về những cái Tết đã từng trải qua.

Về cái Tết mà năm ấy họ không biết có còn cơ hội trở về hay không.

Giữa lúc những người lính trò chuyện, Trung đội trưởng Nguyễn Viết Ninh lặng lẽ ngồi bên khẩu AK.

Anh lấy dụng cụ và bắt đầu khắc chữ lên báng súng.

Không ai biết lúc ấy anh nghĩ gì.

Nhưng khi những nét chữ hiện lên, đồng đội nhìn thấy một dòng chữ màu trắng đục sau khi anh dùng kem đánh răng bôi lên:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Cựu Đại đội trưởng Thái Khắc Ba – người trực tiếp chỉ huy Nguyễn Viết Ninh – kể lại rằng anh Ninh còn vỗ vào báng súng và nói với đồng đội:

“Quân Trung Quốc dù đông, nhưng đất của ta, ta quyết tâm giữ.”

Chín chữ ấy ban đầu chỉ nằm trên một khẩu súng.

Nhưng rồi nó vượt khỏi khẩu súng.

Nó được những người lính truyền cho nhau.

Bởi ở nơi ấy, lời thề không phải một câu khẩu hiệu.

Nó là cách những người lính nói với nhau rằng:

Không rời bỏ trận địa.

Không bỏ lại đồng đội.

Không để mất mỏm đá mình đang giữ.

Và nếu phải nằm lại, thì nằm lại cùng mảnh đất mình đã bảo vệ.

Chú thích: Dòng chữ “Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử” gắn với khẩu AK của Nguyễn Viết Ninh và sau này được khắc tại các khu tưởng niệm liệt sĩ Vị Xuyên.
Nguồn ảnh: Tư liệu VnExpress, Báo Lào Cai và các tư liệu tưởng niệm Vị Xuyên.

Phần 3: Mỏm E5 giữa những ngày giáp Tết

Trận chiến giữ E5 diễn ra trong thế giằng co.

Theo hồi ức của Đại đội trưởng Thái Khắc Ba, từ 12/1/1985, những cuộc tiến công và phản kích liên tục diễn ra.

Đến ngày 18/1, Đại đội 5 chỉ còn chưa đầy 20 người chiến đấu trong khi phải đối đầu với một lực lượng đối phương đông hơn rất nhiều.

Tiếp tế cũng vô cùng khó khăn.

Pháo binh khống chế những tuyến đường đưa lương thực và nước uống lên chốt.

Có lúc những người lính phải chịu đói, chịu khát.

Nhưng họ vẫn giữ vị trí.

Trong những ngày ấy, Nguyễn Viết Ninh không đứng ngoài trận chiến.

Anh ở cùng những người lính của mình.

Khi đồng đội hy sinh hoặc bị thương, anh thu nhặt súng đạn.

Động viên những người còn lại.

Giữ cho trung đội tiếp tục chiến đấu.

Rồi chính anh bị thương.

Lần thứ nhất.

Rồi lần thứ hai.

Nhưng sau mỗi lần bị thương, anh vẫn ở lại.

Đó là điều được những đồng đội còn sống kể lại nhiều năm sau.

Họ nhớ một người trung đội trưởng không chỉ ra lệnh từ phía sau.

Anh ở ngay trong trận địa cùng họ.

Và khi số người còn lại ngày càng ít, sự có mặt của người chỉ huy càng trở nên quan trọng.

Bởi ở nơi ấy, mỗi người còn đứng vững đều có thể là điểm tựa cho người bên cạnh.

Chú thích: Hệ thống công sự và chiến hào trên Mặt trận Vị Xuyên; khu vực E5 thuộc cao điểm 685 là nơi Trung đội Nguyễn Viết Ninh chiến đấu.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường và hồi ức của các cựu chiến binh Sư đoàn 356.

Phần 4: “Anh vẫn còn sức ném lựu đạn”

Ngày 18/1/1985, pháo binh đối phương bắn dữ dội vào khu vực E5.

Sau những đợt pháo là bộ binh tiến lên.

Nguyễn Viết Ninh tiếp tục chỉ huy những người còn lại chống trả.

Rồi anh bị thương ở chân.

Đồng đội muốn đưa anh về tuyến sau bằng cáng cứu thương.

Nhưng Nguyễn Viết Ninh không chịu rời trận địa.

Theo lời kể của Đại đội trưởng Thái Khắc Ba, anh vẫn cho rằng mình còn có thể chiến đấu, vẫn có thể ném lựu đạn.

Đó là một khoảnh khắc rất khó quên.

Bởi người bị thương lúc ấy không phải một người lính bình thường.

Anh là người đang chỉ huy những người còn lại.

Nếu anh rời đi, trung đội mất đi người chỉ huy.

Nhưng nếu ở lại, anh biết mình đang tiếp tục đối mặt với hiểm nguy.

Nguyễn Viết Ninh chọn ở lại.

Không phải vì anh không biết sợ.

Mà bởi trước mặt anh là những người đồng đội đang chiến đấu.

Phía sau anh là vị trí E5.

Và trên báng khẩu súng vẫn còn dòng chữ mà chính anh đã khắc:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Những chữ ấy giờ không còn là lời nói.

Chúng trở thành chính lựa chọn của anh.

Phần 5: Ngày 19 tháng 1 – người lính không trở về

Ngày 19/1/1985.

Đó là ngày 29 tháng Chạp năm Giáp Tý.

Chỉ còn một ngày nữa là đến Tết.

Ở thị xã Hà Giang, người dân chuẩn bị đón giao thừa.

Nhưng cách đó không xa, tại cao điểm 685, pháo binh vẫn dội xuống.

Đối phương tiếp tục tiến công E5.

Những người lính Đại đội 5 tiếp tục giữ trận địa.

Nguyễn Viết Ninh, dù đã bị thương, vẫn ở lại chỉ huy.

Rồi anh bị thương lần nữa.

Các nguồn hồi ức kể khác nhau về chi tiết vị trí vết thương cuối cùng, nhưng đều thống nhất rằng sau nhiều lần bị thương, Nguyễn Viết Ninh đã hy sinh trong trận chiến giữ E5 ngày 19/1/1985.

Anh không trở về đón Tết.

Không trở về với quê nhà Phú Thọ.

Không gặp lại những người thân đã chờ mình.

Nguyễn Viết Ninh nằm lại ở Vị Xuyên.

Nhưng những người đồng đội còn sống đã mang theo câu chuyện về anh.

Mang theo cả chín chữ trên báng súng.

Sau này, ngày 29/8/1985, Nguyễn Viết Ninh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Một người lính trẻ đã ra đi.

Nhưng lời thề của anh không ra đi.

Phần 6: Ba mươi năm sau, người lính trở về quê

Nguyễn Viết Ninh nằm lại cùng đồng đội ở Vị Xuyên suốt nhiều năm.

Nhưng người thân không quên anh.

Sau hơn 30 năm, hài cốt Nguyễn Viết Ninh được đưa từ Nghĩa trang Liệt sĩ Vị Xuyên về quê nhà ở xã Minh Hòa, huyện Yên Lập, Phú Thọ.

Một cuộc trở về quá muộn.

Người lính năm nào đã không còn là chàng trai trẻ.

Không còn bộ quân phục.

Không còn khẩu AK trên tay.

Không còn tiếng pháo của Vị Xuyên.

Chỉ còn hài cốt được đưa về với gia đình.

Nhưng đối với những người thân, đó vẫn là một ngày có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi suốt hơn ba thập kỷ, anh đã ở một nơi rất xa.

Xa quê.

Xa gia đình.

Xa những người đã từng chờ anh trở lại.

Ngày hôm ấy, đồng đội năm xưa cũng trở về.

Họ đứng trước người trung đội trưởng của mình.

Những người từng chia nhau từng ngụm nước.

Từng viên đạn.

Từng đoạn chiến hào.

Những người đã nhìn thấy anh khắc chín chữ trên báng súng.

Và những người đã chứng kiến anh nằm lại.

Ba mươi năm là một khoảng thời gian rất dài.

Nhưng với những người lính Vị Xuyên, có lẽ ký ức về một đồng đội chưa bao giờ cũ.

Lời kết: Chín chữ còn lại với thời gian

Có những lời thề được viết trên giấy.

Rồi giấy có thể mục.

Có những lời thề được nói thành lời.

Rồi thời gian có thể làm người ta quên.

Nhưng lời thề của Nguyễn Viết Ninh được khắc trên báng một khẩu súng giữa cao điểm 685.

Nó được viết trong những ngày mà cái chết ở ngay trước mắt.

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Ngày ấy, có lẽ Nguyễn Viết Ninh không thể biết chín chữ mình khắc lên khẩu súng sẽ đi xa đến đâu.

Anh chỉ biết mình đang ở Vị Xuyên.

Biết đồng đội đang ở bên cạnh.

Biết E5 phải được giữ.

Và biết phía sau mình là quê hương, là đất nước.

Anh đã chiến đấu đến khi không còn có thể chiến đấu nữa.

Ngày 19/1/1985, anh hy sinh.

Nhưng những người sống sót đã mang lời thề ấy đi tiếp.

Nó trở thành một trong những câu nói được nhắc đến nhiều nhất khi nhớ về những người lính Vị Xuyên.

Hơn bốn mươi năm đã trôi qua.

Cao điểm 685 đã không còn là chiến trường.

Những hố pháo ngày nào dần phủ cỏ.

Những người lính trẻ năm xưa nay đã già.

Nhưng có những cái tên vẫn được gọi.

Nguyễn Viết Ninh.

Lê Trần Mãn.

Và rất nhiều người lính khác đã nằm lại trên những mỏm đá Vị Xuyên.

Chúng ta hôm nay không thể trả lại cho họ tuổi trẻ.

Không thể trả lại những mùa xuân họ đã bỏ lại.

Không thể đưa họ trở về với những người mẹ đã chờ con suốt cả cuộc đời.

Nhưng chúng ta có thể nhớ.

Có thể kể lại câu chuyện của họ bằng sự tôn trọng.

Và có thể hiểu rằng mỗi ngày bình yên hôm nay đều đáng quý đến nhường nào.

Nguyễn Viết Ninh đã không sống đến ngày hòa bình.

Nhưng sự hy sinh của anh và đồng đội đã góp một phần vào việc giữ gìn từng tấc đất biên cương.

Vì thế, chín chữ trên báng súng ấy không chỉ là câu chuyện của một người lính.

Nó là lời nhắc nhở cho những người còn sống:

Có những người đã giữ đất bằng chính tuổi thanh xuân của mình.

Và khi chúng ta đứng trên một đất nước hòa bình hôm nay, điều cần làm trước tiên là cúi đầu biết ơn họ.

Chú thích: Đài hương 468, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên và các không gian tưởng niệm những người lính đã hy sinh tại Mặt trận Vị Xuyên; dòng chữ gắn với lời thề của Nguyễn Viết Ninh được lưu giữ như một biểu tượng của người lính Vị Xuyên.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí, các khu tưởng niệm và tư liệu về Mặt trận Vị Xuyên.