Nguyễn Viết Xuân
Nguyễn Viết Xuân (1933–1964)
* Đóng góp: Nguyễn Viết Xuân là một chính trị viên, chiến sĩ của Quân đội nhân dân Việt Nam, nổi tiếng với tinh thần chiến đấu trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ông sinh năm 1933 tại xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc và nhập ngũ từ năm 1952.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Viết Xuân tiếp tục phục vụ trong quân đội và được phân công làm công tác chính trị tại các đơn vị pháo cao xạ. Năm 1964, khi Mỹ mở rộng hoạt động đánh phá miền Bắc, đơn vị của ông được giao nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ vùng trời.
Ngày 18/11/1964, trong một trận chiến đấu chống máy bay Mỹ tại khu vực Chân Mộng – Nước Hai (Quảng Bình), đơn vị của Nguyễn Viết Xuân bị máy bay đối phương đánh phá. Trong lúc tổ chức chiến đấu và động viên bộ đội, ông bị trúng đạn, bị thương nặng nhưng vẫn tiếp tục chỉ huy, động viên đồng đội giữ vững trận địa.
Hình ảnh Nguyễn Viết Xuân dù bị thương vẫn hướng về phía trận địa, động viên các chiến sĩ tiếp tục chiến đấu đã trở thành một câu chuyện nổi tiếng. Câu nói “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” được gắn với hình tượng của ông và trở thành một khẩu hiệu được phổ biến rộng rãi trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
* Di sản: Nguyễn Viết Xuân trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu kiên cường và ý chí bảo vệ miền Bắc trong những năm đầu của cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân.
Hình tượng của ông được phổ biến thông qua báo chí, văn học, âm nhạc và giáo dục, đặc biệt là câu chuyện về tinh thần động viên đồng đội ngay cả khi bản thân bị thương. Nhiều tác phẩm nghệ thuật được sáng tác dựa trên hình tượng Nguyễn Viết Xuân, trong đó có những ca khúc và bài viết góp phần đưa tên tuổi ông đến với đông đảo thế hệ sau.
Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên Nguyễn Viết Xuân cũng được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình công cộng, góp phần lưu giữ ký ức về những người chiến đấu trong thời kỳ chống Mỹ.
* Ý nghĩa lịch sử: Nguyễn Viết Xuân là một trong những hình tượng tiêu biểu của lực lượng phòng không Việt Nam trong giai đoạn Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại miền Bắc. Câu chuyện của ông phản ánh vai trò của công tác chính trị và tinh thần chiến đấu trong các đơn vị quân đội, nơi việc giữ vững tinh thần của chiến sĩ có ý nghĩa rất lớn trong điều kiện chiến đấu căng thẳng.
Hình tượng ông cũng cho thấy những đóng góp của những người làm công tác chính trị trong quân đội — không chỉ trực tiếp chiến đấu mà còn tổ chức, động viên và giữ vững tinh thần của cả đơn vị.
* Điểm đặc trưng: Nguyễn Viết Xuân được ghi nhớ nhất qua hình ảnh người chính trị viên bị thương nhưng vẫn hướng dẫn và động viên đồng đội chiến đấu, cùng câu nói “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!”. Đây trở thành dấu ấn riêng của ông, gắn với tinh thần kiên cường, bình tĩnh và đặt nhiệm vụ chung lên trên khó khăn của bản thân.
