Nguyễn Viết Xuân – người chính trị viên phó và lời hô giữa trận địa

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc. Tháng 11/1952, ông gia nhập bộ đội pháo binh và sau đó tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau Hiệp định Genève, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội. Khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ mở rộng ra miền Bắc, Nguyễn Viết Xuân được phân công công tác tại Quảng Bình với cương vị Chính trị viên phó đại đội.

Năm 1964, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị máy bay Mỹ đánh phá. Ngày 18/11/1964, Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ thuộc Sư đoàn 325 phải đối mặt với một trận không kích ác liệt ở phía tây Quảng Bình. Nguyễn Viết Xuân cùng đơn vị tổ chức chiến đấu chống lại các tốp máy bay Mỹ. Trong trận đánh, ông bị thương nhưng vẫn tiếp tục chỉ huy và động viên các chiến sĩ giữ vững trận địa.

Giữa lúc trận chiến diễn ra căng thẳng, Nguyễn Viết Xuân đưa ra lời động viên nổi tiếng: “Hãy nhằm thẳng quân thù mà bắn!” Câu nói sau đó được nhắc lại rộng rãi và trở thành một khẩu hiệu gắn với hình ảnh người chính trị viên trên trận địa pháo. Một cuốn sổ ghi chép của ông, bắt đầu từ ngày 2/6/1964 và được Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam lưu giữ, cũng có những nội dung gắn với câu nói này.

Nguyễn Viết Xuân hy sinh trong trận chiến ngày 18/11/1964. Sau khi ông mất, hình ảnh và câu chuyện về người chính trị viên phó tiếp tục được lan tỏa qua báo chí, văn học và âm nhạc. Nhà thơ Xuân Sách viết bài thơ “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, sau đó nhạc sĩ Huy Du phổ nhạc, góp phần đưa câu chuyện về Nguyễn Viết Xuân đến với đông đảo công chúng. Ngày 1/1/1967, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên Nguyễn Viết Xuân hiện cũng được đặt cho nhiều đường phố, trường học tại Việt Nam.