Nguyễn Viết Xuân – “Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại xóm Thượng, xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Tháng 11/1952, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra quyết liệt, ông gia nhập quân đội và phục vụ trong lực lượng pháo binh. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, ông cùng đơn vị tham gia chiến đấu, góp phần bảo vệ đội hình và hỗ trợ bộ binh tiến công các cứ điểm của quân Pháp.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Nguyễn Viết Xuân tiếp tục công tác trong quân đội. Ông trưởng thành từ một người chiến sĩ thành cán bộ chính trị của đơn vị pháo cao xạ. Đến năm 1964, ông giữ chức Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ thuộc Sư đoàn 325. Nhiệm vụ của đại đội là bảo vệ những tuyến đường giao thông quan trọng ở phía tây tỉnh Quảng Bình, nơi lực lượng và phương tiện được vận chuyển vào các chiến trường.

Trận chiến đấu tại Cha Lo

Cha Lo nằm ở khu vực miền núi phía tây Quảng Bình, gần tuyến biên giới Việt Nam – Lào. Đây là địa bàn có những tuyến đường vận chuyển quan trọng nên trở thành mục tiêu đánh phá của không quân Mỹ. Ngày 18/11/1964, nhiều tốp máy bay Mỹ bay tới khu vực, liên tiếp trinh sát và tiến công trận địa phòng không cùng các tuyến đường ở Cha Lo.

Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi rằng trong một đợt tiến công, ba máy bay F-100 bất ngờ lao về phía trận địa. Các pháo thủ nhanh chóng vào vị trí chiến đấu. Khẩu đội 3 khai hỏa vào chiếc máy bay đi đầu, khiến đội hình đối phương thay đổi hướng bay và tập trung đánh phá vị trí của khẩu đội này. Bom, đạn và tên lửa liên tiếp trút xuống khu vực đặt pháo, làm đất đá văng lên và một số công sự bị hư hại.

Nguyễn Viết Xuân không ở yên trong hầm chỉ huy mà trực tiếp di chuyển giữa các khẩu đội để quan sát tình hình, truyền mệnh lệnh và động viên chiến sĩ. Trong hoàn cảnh máy bay đối phương bổ nhào ở độ cao thấp, ông yêu cầu các pháo thủ phải giữ vững vị trí, bình tĩnh theo dõi mục tiêu và chỉ bắn khi máy bay đã vào đúng tầm hiệu quả.

Khi một số chiến sĩ phải cúi xuống tránh những đợt đánh phá ác liệt, tiếng Nguyễn Viết Xuân vang lên trên trận địa:

“Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Khẩu lệnh ngắn gọn giúp các pháo thủ lấy lại bình tĩnh, nhanh chóng trở về vị trí, tiếp tục điều khiển pháo và bắn vào đội hình máy bay đang tiến công. Theo lời kể của đồng đội, sau tiếng hô của người chính trị viên, các chiến sĩ gạt đất đá, đứng dậy và tiếp tục nổ súng.

Một máy bay đối phương bị trúng đạn và bốc cháy. Nguyễn Viết Xuân lập tức đến gần khẩu đội vừa lập công, biểu dương tinh thần chiến đấu của các pháo thủ. Ông tiếp tục đi kiểm tra những vị trí khác, nhắc các chiến sĩ không được chủ quan vì máy bay có thể quay lại tiến công.

Tiếp tục chỉ huy khi bị thương

Sau một khoảng thời gian tạm lắng, máy bay Mỹ quay trở lại và đánh phá trận địa. Trong đợt tiến công này, Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng. Nhật ký của chiến sĩ Trần Đình Khang, người có mặt trong đơn vị, ghi rằng khoảng 14 giờ 5 phút ngày 18/11/1964, một quả đạn nổ gần hầm làm Nguyễn Viết Xuân bị thương ở hai chân.

Mặc dù không còn khả năng tự di chuyển, Nguyễn Viết Xuân vẫn yêu cầu đồng đội đưa mình vào vị trí an toàn gần trận địa để có thể tiếp tục theo dõi và chỉ huy chiến đấu. Ông không tập trung vào vết thương của bản thân mà liên tục hỏi tình hình các khẩu đội, nhắc mọi người bảo vệ pháo và tiếp tục bám sát mục tiêu.

Tiếng hô “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” tiếp tục vang lên, thúc giục các pháo thủ giữ vững trận địa. Theo nhật ký của Trần Đình Khang, trong ngày chiến đấu ấy, đơn vị đã bắn rơi ba máy bay gần khu vực trận địa. Nguyễn Viết Xuân hy sinh vì vết thương quá nặng khi mới khoảng 30 tuổi.

Lời kể của đồng đội

Đêm 18/11/1964, ngay sau khi trận đánh kết thúc, chiến sĩ Trần Đình Khang ghi lại sự việc vào nhật ký. Anh viết rằng mình cùng Nguyễn Viết Xuân và một đồng chí khác ngồi trong hầm khi đạn nổ. Sự hy sinh của người chính trị viên khiến các chiến sĩ vô cùng đau xót, nhưng lời hô chiến đấu của ông đã giúp họ biến đau thương thành quyết tâm tiếp tục bảo vệ trận địa.

Những lời kể của đồng đội sau này cho biết Nguyễn Viết Xuân luôn gần gũi với chiến sĩ. Trước mỗi trận đánh, ông kiểm tra công tác chuẩn bị, động viên từng khẩu đội và nhắc mọi người phải giữ vững kỷ luật. Trong chiến đấu, ông thường có mặt tại những vị trí nguy hiểm nhất để nắm tình hình và giúp chiến sĩ thêm bình tĩnh.

Tấm gương được tuyên truyền trong toàn quân

Sau trận đánh, các phóng viên và cán bộ quân đội đã gặp những người trực tiếp chứng kiến để ghi chép lại diễn biến. Ngày 29/11/1964, Báo Quân đội nhân dân đăng bài về chiến công của đơn vị tại miền Tây Quảng Bình. Những bài viết tiếp theo đã làm rõ tấm gương chiến đấu và sự hy sinh của Chính trị viên Nguyễn Viết Xuân.

Khẩu lệnh “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” nhanh chóng được phổ biến tại các đơn vị phòng không. Câu nói trở thành lời hiệu triệu, nhắc nhở các chiến sĩ phải bình tĩnh, kiên quyết và tập trung chính xác vào mục tiêu trong chiến đấu. Tinh thần Nguyễn Viết Xuân đã cổ vũ nhiều đơn vị phòng không tiếp tục lập công trong những năm chống chiến tranh phá hoại bằng không quân.

Ngày 1/1/1967, Nguyễn Viết Xuân được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đại đội nơi ông từng công tác sau đó được mang tên Đại đội Nguyễn Viết Xuân, ghi nhớ người chính trị viên đã chiến đấu và hy sinh ngay tại trận địa