NGUYỄN VIẾT XUÂN – “NHẰM THẲNG QUÂN THÙ, BẮN!”

Từ cậu bé nghèo đến người lính

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại làng Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo. Từ khi còn nhỏ, cuộc sống của ông đã trải qua nhiều khó khăn. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, khi mới 7 tuổi ông đã phải đi giúp việc trong thời gian dài. Đến năm 18 tuổi, ông tìm đường từ vùng tạm chiếm ra vùng tự do và xin nhập ngũ.

Tháng 11 năm 1952, Nguyễn Viết Xuân chính thức trở thành người lính. Ban đầu ông làm chiến sĩ trinh sát, sau đó lần lượt đảm nhiệm các vị trí như Tiểu đội trưởng trinh sát, Trung đội trưởng pháo cao xạ và Chính trị viên đại đội. Trong bất cứ vị trí nào, ông đều thể hiện tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ và cùng đồng đội chiến đấu trong những ngày tháng gian khổ. Sau năm 1954, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội và được rèn luyện qua nhiều nhiệm vụ.

Đến năm 1964, khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc, Nguyễn Viết Xuân đang là Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14 pháo cao xạ, Sư đoàn 325, Quân khu 4. Đây chính là giai đoạn tên tuổi ông gắn với một câu nói trở thành khẩu hiệu nổi tiếng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trận đánh ngày 18 tháng 11 năm 1964

Ngày 18 tháng 11 năm 1964, nhiều tốp máy bay Mỹ đánh phá khu vực Chalo, phía Tây tỉnh Quảng Bình. Đại đội pháo cao xạ của Nguyễn Viết Xuân được giao nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ trận địa.

Ngay từ những đợt đầu, máy bay đối phương đã tìm cách đánh vào các khẩu đội pháo. Các chiến sĩ pháo cao xạ phải chiến đấu trong điều kiện máy bay liên tục bổ nhào, phóng rocket và ném bom.

Trong trận đánh, khẩu đội 3 bị tập trung hỏa lực. Các pháo thủ vẫn kiên quyết chiến đấu. Một máy bay Mỹ bị bắn cháy, nhưng đối phương tiếp tục tấn công trận địa. Trong tình huống ấy, Nguyễn Viết Xuân đã rời khỏi công sự, đứng bên khẩu đội và hô lớn: “Nhằm thẳng quân thù, bắn!”

Tiếng hô ấy vang lên giữa tiếng bom đạn và trở thành một mệnh lệnh chiến đấu trực tiếp đối với các pháo thủ. Nó thể hiện quyết tâm không né tránh, không dao động trước sức ép của đối phương. Các chiến sĩ tiếp tục bám trận địa và chiến đấu.

Khi người chính trị viên bị thương

Sau đợt chiến đấu, Nguyễn Viết Xuân tiếp tục đi tới các khẩu đội để nắm tình hình và động viên đồng đội. Ông không rút lui khỏi trận địa dù đã trực tiếp đối diện với nguy hiểm.

Sau đó, máy bay đối phương tiếp tục đánh phá. Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng, phần đùi bên phải bị gãy nát. Trong tình trạng đau đớn, ông vẫn giữ bình tĩnh và yêu cầu quân y xử lý vết thương. Theo tư liệu lịch sử, ông còn yêu cầu không để mọi người biết quá rõ về tình trạng của mình để tránh ảnh hưởng đến tinh thần chiến đấu của đơn vị.

Điều đáng chú ý là trong khi bị thương, Nguyễn Viết Xuân vẫn theo dõi trận đánh và biểu dương những chiến sĩ lập công. Ông tiếp tục thực hiện vai trò của một chính trị viên, động viên tinh thần đồng đội thay vì chỉ nghĩ đến thương tích của bản thân.

Khi cảm nhận tình trạng của mình ngày càng nghiêm trọng, ông bắt đầu bàn giao công việc. Ông chỉ định người thay thế chỉ huy trận địa, phân công việc chăm sóc thương binh và căn dặn những nhiệm vụ liên quan đến công tác Đảng, Đoàn và khen thưởng trong đơn vị. Những chi tiết này cho thấy ngay trước khi hy sinh, ông vẫn suy nghĩ về công việc chung.

Một câu nói trở thành khẩu hiệu

Sau trận đánh, câu nói “Nhằm thẳng quân thù, bắn!” nhanh chóng được biết đến rộng rãi. Báo chí thời đó đã phản ánh trận chiến đấu và tấm gương của Nguyễn Viết Xuân. Từ năm 1965, phong trào noi gương, học tập Nguyễn Viết Xuân lan rộng trong quân đội và trong thanh niên.

Câu nói ấy về sau trở thành một trong những khẩu hiệu nổi tiếng của lực lượng phòng không - không quân trong thời kỳ chống Mỹ. Nó không chỉ được nhắc lại trong quân đội mà còn xuất hiện trong văn học, âm nhạc và các hoạt động tuyên truyền thời chiến.

Nhạc sĩ Huy Du đã phổ nhạc bài thơ của Xuân Sách thành ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài”. Bài hát góp phần đưa hình tượng Nguyễn Viết Xuân đến với đông đảo thanh niên và chiến sĩ trong những năm chống Mỹ.

Từ một câu nói phát ra giữa trận địa pháo, Nguyễn Viết Xuân trở thành biểu tượng của tinh thần chiến đấu kiên cường. Đó là một ví dụ đặc biệt về cách một hành động và một lời nói của một con người có thể vượt ra khỏi hoàn cảnh cụ thể để trở thành ký ức chung của cả một thế hệ.

Đằng sau câu nói là một con người

Tuy nhiên, nếu chỉ nhớ Nguyễn Viết Xuân qua khẩu hiệu thì chưa đủ. Ông là một người đã trải qua tuổi thơ nghèo khó, từng làm thuê, từng là chiến sĩ trinh sát rồi trưởng thành qua chiến đấu.

Ông từng tham gia Điện Biên Phủ, sau đó tiếp tục làm nhiệm vụ trong quân đội. Điều đó cho thấy tinh thần của ông không phải chỉ xuất hiện trong một trận đánh. Nó được hình thành qua cả một quá trình rèn luyện.

Người chính trị viên không chỉ có nhiệm vụ chiến đấu mà còn phải chăm lo đến tư tưởng của chiến sĩ, động viên bộ đội và xây dựng tinh thần đoàn kết trong đơn vị. Những việc Nguyễn Viết Xuân làm trong trận đánh cuối cùng phản ánh rõ phẩm chất ấy.

Ông hy sinh năm 1964, khi mới 30 tuổi. Nhưng hình ảnh người chính trị viên đứng giữa trận địa và hô lớn mệnh lệnh chiến đấu đã trở thành một trong những biểu tượng nổi bật của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Từ “nhằm thẳng quân thù” đến trách nhiệm hôm nay

Ngày nay, câu nói của Nguyễn Viết Xuân cần được hiểu trong bối cảnh lịch sử của chiến tranh. Đó là lời hiệu triệu dành cho những người lính đang trực tiếp bảo vệ trận địa trước cuộc tấn công bằng bom đạn.

Thế hệ trẻ hôm nay không sống trong hoàn cảnh ấy. Vì vậy, điều cần tiếp nối không phải là sự đối đầu, mà là tinh thần dũng cảm và trách nhiệm trước nhiệm vụ.

Một người trẻ đứng trước khó khăn trong học tập có thể cần sự kiên trì. Một cán bộ trẻ thực hiện nhiệm vụ cộng đồng cần sự chủ động. Một đoàn viên tham gia hoạt động xã hội cần tinh thần không ngại khó. Đó cũng là những cách để biến tinh thần của thế hệ trước thành giá trị phù hợp với thời bình.

Nguyễn Viết Xuân đã hy sinh, nhưng câu nói của ông vẫn được nhắc lại trong nhiều thế hệ. Có những câu nói chỉ tồn tại trong vài giây của một trận đánh, nhưng nếu nó chứa đựng ý chí và trách nhiệm, nó có thể trở thành một phần của lịch sử.