Nguyễn Viết Xuân-Tiếng hô không tắt giữa trận địa

Ngày 18 tháng 11 năm 1964, tại khu vực Cha Lo, miền Tây Quảng Bình, trận địa pháo cao xạ của Đại đội 3, Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 325 bước vào một trận đánh ác liệt. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá nhằm ngăn chặn tuyến giao thông chi viện cho chiến trường. Giữa bom đạn, Chính trị viên Đại đội 3, Thiếu úy Nguyễn Viết Xuân vẫn bám sát trận địa, trực tiếp động viên cán bộ, chiến sĩ giữ vững vị trí chiến đấu. Chính trong trận đánh ấy, ông đã cất lên lời động viên trở thành dấu ấn sâu đậm trong lịch sử: “Phản lực Mỹ không có gì đáng sợ. Nhằm thẳng quân thù mà bắn!”.

Nguyễn Viết Xuân sinh năm 1934 tại xóm Thượng, xã Ngũ Kiên, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, trong một gia đình nông dân nghèo. Tháng 11 năm 1952, khi vừa tròn 18 tuổi, ông gia nhập quân đội. Từ một chiến sĩ trinh sát, Nguyễn Viết Xuân từng bước trưởng thành qua nhiều cương vị: tiểu đội trưởng, trung đội trưởng pháo cao xạ rồi cán bộ chính trị. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Những năm tháng chiến đấu ấy đã tôi luyện ở người lính trẻ bản lĩnh, sự gan dạ và tinh thần luôn đặt nhiệm vụ, đồng đội lên trên sự an nguy của bản thân.

Sau năm 1954, đất nước bước vào một giai đoạn mới nhưng chiến tranh chưa kết thúc. Khi Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc, Quảng Bình trở thành một trong những địa bàn bị đánh phá ác liệt. Nằm trên tuyến chi viện chiến lược vào chiến trường miền Nam, khu vực Cha Lo có vị trí đặc biệt quan trọng. Những đơn vị phòng không được giao nhiệm vụ bảo vệ các tuyến đường, trận địa và lực lượng vận chuyển trước các cuộc không kích.

Khi ấy, Nguyễn Viết Xuân là Chính trị viên Đại đội 3, Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 325. Ông được đồng đội nhớ đến là một cán bộ gần gũi, sâu sát và luôn có mặt bên chiến sĩ. Không chỉ làm công tác động viên tinh thần, ông thường xuyên xuống các khẩu đội để nắm tình hình, giúp bộ đội giữ vững quyết tâm chiến đấu. Vì thế, trong những giờ phút căng thẳng nhất của trận địa ngày 18 tháng 11, sự có mặt của ông có ý nghĩa đặc biệt đối với cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị.

Trận đánh diễn ra quyết liệt. Bom đạn liên tục dội xuống trận địa, các khẩu đội pháo cao xạ vẫn kiên cường bám vị trí, tổ chức đánh trả máy bay Mỹ. Trong lúc chiến đấu, Nguyễn Viết Xuân bị thương rất nặng ở chân. Vết thương khiến ông mất nhiều máu, nhưng ông vẫn cố gắng không để đồng đội biết tình trạng nghiêm trọng của mình. Ông yêu cầu xử lý vết thương để tiếp tục theo dõi trận đánh và động viên bộ đội.

Giữa lúc trận địa đang căng thẳng, Nguyễn Viết Xuân vẫn hướng về những người lính đang bám pháo. Ông động viên họ bình tĩnh, kiên quyết chiến đấu và hô lớn: “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!”. Lời nói ấy vang lên giữa một trận đánh thực sự, từ một người cán bộ đang mang thương tích trên người. Bởi vậy, nó không chỉ là một khẩu hiệu chiến đấu mà còn trở thành biểu tượng cho tinh thần kiên cường của người lính phòng không trong những năm tháng chiến tranh phá hoại miền Bắc.

Sau trận đánh, vết thương quá nặng khiến Nguyễn Viết Xuân hy sinh ngày 18 tháng 11 năm 1964, khi mới 30 tuổi. Ông đã nằm lại trên mảnh đất Quảng Bình, nơi người lính ấy cùng đồng đội từng ngày bảo vệ tuyến đường chi viện cho chiến trường. Sự hy sinh của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong cán bộ, chiến sĩ đơn vị và trở thành tấm gương được nhắc đến rộng rãi trong quân đội.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Nguyễn Viết Xuân được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi và câu nói “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” từ đó trở thành một phần ký ức về lực lượng phòng không trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nhiều con đường, trường học và đơn vị về sau mang tên ông, như một cách gìn giữ ký ức về người chính trị viên đã hy sinh giữa trận địa.

Nhưng Nguyễn Viết Xuân không chỉ được nhớ đến bởi một câu nói nổi tiếng. Đằng sau tiếng hô năm ấy là cả một quá trình trưởng thành của người lính đã đi qua những chiến trường ác liệt, từ chiến sĩ trinh sát đến cán bộ chính trị, từ Điện Biên Phủ đến trận địa phòng không ở Quảng Bình. Trong những giờ phút cuối cùng, điều ông nghĩ đến vẫn là trận địa và đồng đội.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Viết Xuân ngã xuống. Chiến trường năm xưa đã trở lại với cuộc sống bình yên, những tiếng bom và tiếng pháo chỉ còn trong ký ức. Nhưng câu chuyện về người chính trị viên Đại đội 3 vẫn được kể lại qua nhiều thế hệ. Bởi giá trị của câu chuyện không chỉ nằm ở một câu nói, mà ở con người đã nói câu ấy và cách ông sống, chiến đấu, hy sinh giữa một thời đất nước đầy thử thách.

Ngày nay, khi nhìn lại những năm tháng chiến tranh, tiếng hô “Nhằm thẳng quân thù mà bắn!” vẫn gợi nhớ về một thế hệ đã đứng giữa bom đạn mà không lùi bước. Nguyễn Viết Xuân đã hy sinh, nhưng tinh thần của người lính năm ấy vẫn còn trong ký ức của đồng đội và trong lịch sử của dân tộc. Một tiếng hô vang lên giữa trận địa năm 1964 đã vượt qua giới hạn của một trận đánh, trở thành dấu ấn về lòng dũng cảm, ý chí chiến đấu và trách nhiệm của người lính đối với Tổ quốc.

Có lẽ vì thế, mỗi lần nhắc đến Nguyễn Viết Xuân, người ta không chỉ nhớ về một người lính đã ngã xuống trong một trận đánh, mà còn nhớ về một thế hệ đã sống và chiến đấu với niềm tin sắt đá vào ngày đất nước hòa bình, thống nhất. Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những năm tháng ngắn ngủi ấy đã để lại một dấu ấn không ngắn ngủi. Từ trận địa Cha Lo năm 1964, tên tuổi Nguyễn Viết Xuân đã đi cùng ký ức của một thời hoa lửa, nhắc các thế hệ sau rằng phía sau mỗi chiến thắng của dân tộc là biết bao con người đã chọn đứng ở nơi gian khó nhất, giữ vững vị trí của mình cho đến phút cuối cùng.

Thời gian có thể làm những dấu tích chiến tranh dần lùi xa, nhưng những con người đã góp phần làm nên lịch sử thì không dễ bị lãng quên. Nguyễn Viết Xuân đã nằm lại, còn tiếng hô năm nào vẫn được nhắc lại như một lời nhắc nhở về lòng quả cảm và trách nhiệm của người lính trước Tổ quốc. Giữa cuộc sống thanh bình hôm nay, câu chuyện về ông càng trở nên có ý nghĩa: hòa bình không tự nhiên mà có, và đằng sau hai chữ bình yên là những thế hệ đã gửi lại tuổi xuân, máu xương và cả sự sống của mình. Tiếng hô giữa trận địa năm xưa vì thế không chỉ thuộc về quá khứ, mà vẫn vọng lại như một lời nhắc nhớ về giá trị của độc lập, hòa bình và sự hy sinh.