Nguyễn Vĩnh Bảo - Đệ nhất danh cầm

Ông Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918, quê làng Mỹ Trà, tổng Phong Thạnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình có truyền thống âm nhạc.

Năm lên 6 tuổi, ông đàn được một số bản vắn bằng đàn kìm và cò. Năm 10 tuổi, ông học đàn với nhạc sĩ Hai Lòng (Vĩnh Long), sử dụng được đàn kìm, tranh, cò, gáo. Lên 18 tuổi, ông học thêm đàn tranh với nhạc sĩ Sáu Tỷ, Năm Nghĩa (Trà Ôn). Năm 20 tuổi, ông cùng đệm đàn gáo cho cô Ba Thiệt ca 20 câu vọng cổ thu vào dĩa hát Béka (hãng dĩa hát Béka của Đức đặt tại Sài Gòn).

Sau khi học trường Trung học Lycée Sisowath (Nam Vang), ông đi làm ở hãng lúa gạo Đông Dương. Được 2 năm, ông đi dạy tiếng Pháp, tiếng Anh cho các trường tư thục ở Sài Gòn.

Năm 1955, trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn thành lập, ông được mời dạy đàn tranh và được cử làm Trưởng ban cổ nhạc miền Nam. Ngón đàn "phong phú, bay bướm, sâu sắc" của ông được giới nghệ sĩ phong tặng Đệ nhất danh cầm.

Trong thời gian giảng dạy, nhạc sĩ Vĩnh Bảo được mời tham dự Hội nghị Âm nhạc châu Á năm 1963 tại Tân Gia Ba (Singapore), đài truyền hình NHK Nhật Bản mời sang Đông Kinh (Tokyo) nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam (năm 1969) và trường đại học SIU (Southern Illinois University) - Hoa Kỳ mời sang giảng dạy âm nhạc Việt Nam với tư cách Giáo sư biệt thỉnh (1970, I972).

Năm 1970, ông được Trung tâm nghiên cứu Âm nhạc Đông Phương tại Pháp mời sang cùng Tiến sĩ Vật lý Emile Leipp (một chuyên gia đóng đàn violon và guitar) nói chuyện một buổi về nghệ thuật đóng đàn. Ở đây, ông cùng giáo sư Trần Văn Khê được Viện Nghệ thuật và Khảo cổ mời nói chuyện và biểu diễn nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Trong năm 1970, ông thực hiện 2 băng nhạc Nam Bình 1 và 2.

Năm 1972, ông cùng giáo sư Trần Văn Khê thực hiện cho Ocora (Radio - France) I dĩa nhạc tài tử Nam Bộ. Dĩa này khiến UNESCO chú ý và cơ quan này đã mời ông và giáo sư Trần Văn Khê thực hiện dĩa Collection UNESCO.

Từ năm 1955, ông nghiên cứu cải tiến hình dạng, kích thước cây đàn tranh từ I6 lên 17 dây rồi 19, 21 dây, thuận tiện cho việc thể hiện các "hơi, điệu" mà không cần sửa dây, lên nhạn. Ông còn là nghệ nhân đóng đàn tranh, bầu, kìm, gáo... nổi tiếng, được người trong nghề đặt mua, quí trọng vì chất lượng cao.

Những năm 1960 - 1970, với vốn văn hóá sâu rộng và biết nhiều ngoại ngữ Anh, Hoa, Nhật, Pháp, ông từng đi thuyết trình giới thiệu và biểu diễn âm nhạc dân tộc Việt Nam ở Trung tâm Văn hóa Pháp, Đức, Hội Việt - Mỹ ở Sài Gòn và nước ngoài. Tháng 2/1974, ông được mời tham dự Đại hội Âm nhạc tại Hoa Kỳ có 51 nước dự, nhưng chính quyền Sài Gòn không cho ông đi, với lý do thời gian ông giảng dạy âm nhạc tại Hoa Kỳ, ông đã có những lời nói bất lợi cho "chính sách quân dịch" Mỹ. Báo chí Mỹ cho rằng nhạc sĩ Vĩnh Bảo đã đánh Mỹ trên đất Mỹ.

Từ sau ngày miền Nam giải phóng, dù tuổi cao, ông vẫn say mê dạy đàn tại nhà, dạy trực tiếp hoặc hàm thụ qua băng, dĩa cho rất nhiều nhạc sinh nước ngoài như Úc, Pháp, Thuy Sĩ, Đúc, Canada... Năm 1998, 1999, trường Collette thuộc Tổng lãnh sự Pháp tại Thành phố Hồ Chí Minh mời nhạc sĩ Vĩnh Bảo dạy âm nhạc dân tộc Việt Nam cho con em người Pháp đang sinh sống, làm việc tại Thành phô Hồ Chí Minh.

Năm 1998, hai anh em Fric (nhạc sĩ guitar) và Laurent (nhà quay phim truyền hình) từ Pháp sang học đàn tranh với nhạc sĩ Vĩnh Bảo. Ong còn dành thời gian viết báo và soạn các quyển sách Tự học đàn tranh dày hơn 8oo trang bằng hai thứ tiếng Pháp, Anh phổ biến cho người nước ngoài.

Tuổi cao nhưng nhạc sĩ Vĩnh Bảo vẫn tâm huyết với việc nghiên cứu, truyền bá âm nhạc dân tộc Việt Nam, nhất là với thế hệ trẻ và ông được tôn vinh là Nhạc sư.

Ngày 26/02/2008, Bộ Văn hóá và Truyền thông Cộng hoà Pháp trao tặng ông Huy chương Nghệ thuật và Văn chương (Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres) - phần thưởng cao quý của nước háp dùn cho những nghệ sĩ có công hiến to lớn cho nghệ thuật và văn chương. Ông là người Việt thứ hai và là người Việt trong nước đầu tiên nhận được vinh dự cao quý này.

Ngày 02/10/2014, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tặng ông Bằng khen vì "có thành tích bảo tồn và phát huy Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, góp phần giữ gìn bản sắc văn hoa dân tộc".