NGUYỄN XIN – NGƯỜI GIỮ NHỊP CHO XƯỞNG IN GIỮA RỪNG SƠN NHAM
“Giữa núi rừng Sơn Nham, nơi tưởng như chỉ có tiếng suối và tiếng cây rừng, từng có một xưởng in đặc biệt. 50 cán bộ, công nhân ngày đêm làm ra những tờ Tín phiếu phục vụ kháng chiến. Đứng đầu xưởng là Nguyễn Xin.”
Nhân vật: Nguyễn Xin
Địa bàn: Xà Nay, xã Sơn Nham cũ, huyện Sơn Hà
Thời gian: 1947–1950
“Giữa núi rừng Sơn Nham, nơi tưởng như chỉ có tiếng suối và tiếng cây rừng, từng có một xưởng in đặc biệt. 50 cán bộ, công nhân ngày đêm làm ra những tờ Tín phiếu phục vụ kháng chiến. Đứng đầu xưởng là Nguyễn Xin.”
Tháng 9/1947, tại xóm Xà Nay, thôn Chàm Rao, xã Sơn Nham, huyện Sơn Hà, một cơ sở đặc biệt được thành lập. Đó là Xưởng in Tín phiếu Liên khu V. Địa điểm ấy ngày nay thuộc xã Sơn Hạ, nhưng trong ký ức lịch sử phải gọi đúng tên Sơn Nham, bởi đó là tên địa phương trong thời kỳ xưởng hoạt động. Xưởng có 50 cán bộ, công nhân. Và người giữ cương vị Giám đốc là Nguyễn Xin. Phó Giám đốc là Nguyễn Hữu Thâm. Công việc của họ nghe có vẻ khác xa chiến trường. Không phải cầm súng xung phong. Không phải đánh đồn. Họ in tiền. Nhưng trong một cuộc chiến tranh, tiền cũng là một mặt trận. Thực dân Pháp bao vây, phong tỏa vùng tự do Liên khu V. Việc vận chuyển tiền tài chính từ Trung ương vào Nam Trung Bộ gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, việc in và phát hành Tín phiếu tại chỗ có ý nghĩa đặc biệt đối với nền kinh tế kháng chiến. Nguyễn Xin phải điều hành một cơ sở nằm giữa vùng núi. Xưởng có phân xưởng in, phân xưởng đánh số, bộ phận sửa chữa máy móc và kho. Những chiếc máy in ban đầu còn đơn sơ. Có những máy vận hành bằng bàn đạp. Mực in phải pha chế thủ công từ bột màu và dầu rái. Giấy phải huy động từ các cơ sở sản xuất ở Quảng Ngãi. Nhưng từ nơi đây, những tờ Tín phiếu mang hình Chủ tịch Hồ Chí Minh được in ra và đưa vào lưu thông. Tín phiếu được sử dụng ở nhiều tỉnh vùng tự do Liên khu V và thậm chí đi vào một số vùng do địch kiểm soát. Nguyễn Xin vì thế không chỉ là người quản lý một xưởng in. Ông là người đứng đầu một “mặt trận” đặc biệt của cuộc kháng chiến. Mặt trận tiền tệ. Ngày 25/1/1950, sau khi xảy ra bạo loạn ở Sơn Hà và xưởng bị phát hiện, cơ sở tại Xà Nay phải di chuyển về Trà Bình, Trà Bồng và tiếp tục hoạt động. Nhưng dấu ấn của những năm tháng tại Sơn Nham vẫn còn. Ngày nay, địa điểm Xà Nay đã được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia. Giữa núi rừng năm xưa, có một câu chuyện rất đặc biệt. Một người tên Nguyễn Xin. Một xưởng in. Những tờ giấy nhỏ. Nhưng phía sau những tờ giấy ấy là cả một nền kinh tế kháng chiến. Đó là câu chuyện về một người không cầm súng ngoài chiến hào nhưng vẫn đứng ở một mặt trận quan trọng của thời hoa lửa.
Nguồn: Cục Di sản văn hóa và Cổng Thông tin điện tử tỉnh Quảng Ngãi.
