NGUYỄN XUÂN ĐÀI

Đồng chí Nguyễn Xuân Đài, còn có bí danh là Lương Đình, sinh năm 1882, quê gốc tại thành phố Nam Định. Đồng chí dòng dõi nhà nho, cha làm nhân viên thủ kho dưới triều vua Tự Đức nhà Nguyễn.

Vốn thông minh, ham học nên Nguyễn Xuân Đài tiếp thu Hán học khá sâu rộng, đã học xong Tứ thư, Ngũ kinh, Bắc sử, Nam sử lại đọc cả Lão Trang, Mặc Tử, Dương Tử... Năm 18 tuổi được vào trường trung học mang tên Juyn Ferry (Jules Ferry) của tỉnh Nam Định. Học xong bậc Thành Chung, năm 22 tuổi đồng chí thi đỗ nhân viên phiên dịch ngành Bưu điện vào làm ở Bưu điện tỉnh Hải Dương. Năm 25 tuổi chuyển về Bưu điện Hải Phòng. Ngoài việc trau dồi thêm tiếng Pháp đồng chí còn tranh thủ học tiếng Anh rồi đỗ cả bằng kế toán thương mại. Chính vì thế mà viên kế toán trưởng hãng buôn lớn nhất Hải Phòng hãng Đetscua Cabô (Descours et Cabaud) đã giới thiệu đồng chí vào làm kế toán cho hãng này với mức lương gấp ba lần lương ở Bưu điện. Nguyễn Xuân Đài làm cho hãng này liên tục 27 năm. Năm 1939 vì tranh đấu xin chủ tăng lương cho mình và đồng nghiệp nên bị đuổi việc. Thời gian này, đồng chí mở phòng kế toán riêng, với trình độ nghiệp vụ cao, trọng tín nghĩa nên làm ăn phát đạt.

Từ năm 1922, nhờ viên kế toán trưởng hãng Đetscua Cabô nhượng lại cho ba mẫu đất ở phố Tám Gian, đồng chí đã vay vốn Ngân hàng để làm 61 gian nhà gạch cho thuê, nhưng không làm ăn đựơc. Nguyễn Xuân Đài lại xoay ra kinh doanh nhà hát, qua nhiều lần thay đổi, đồng chí đã xây một rạp lớn hơn lấy tên là Văn Minh ca quán tại khu Cánh gà chợ Con. Có lẽ kinh doanh trong vấn đề này đồng chí muốn góp phần chấn hưng nghệ thuật sân khấu dân gian cổ truyền vốn yêu thích. Song song với việc kinh doanh, Nguyễn Xuân Đài đã tích cực tham gia các hoạt động chính trị. Đồng chí đã tham gia phong trào để tang các chí sĩ cách mạng Phan Chu Trinh, Lương Văn Can... Năm 1922, Hội Trung Bắc Kỳ Nông Công tương tế ra đời do Nguyễn Huy Hội, Nguyễn Mạnh Bổng chủ trì. Nguyễn Xuân Đài tham gia Ban chấp hành và được bầu vào làm Hội trưởng chi hội Hải Phòng.

Năm 1937, Nguyễn Tường Tam lập hội Ánh sáng, Nguyễn Xuân Đài được bầu làm Hội trưởng Hội Ánh sáng Hải Phòng. Năm 1938, làm hội phó Hội cứu tế thành phố và đồng chí đã huy động rất nhiều quỹ. Năm 1940 Hội trưởng Hội Đồng thiện Hải Phòng mất, đồng chí được cử thay chức Hội trưởng. Hội đã tổ chức phát chẩn, chôn cất người nghèo... Nạn đói Ất Dậu năm 1945 làm nhiều người chết đói, Nguyễn Xuân Đài đã mua được gạo sổ giá rẻ để mở Bình dân phạn điếm bán rẻ cho người nghèo. Trước cách mạng tháng Tám 1945, Nguyễn Xuân Đài chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực xã hội, đồng chí có tấm lòng nhân hậu của người hàn sĩ. Cách mạng thành công, đồng chí đã tự nguyện theo cách mạng và được giao nhiều nhiệm vụ: Trưởng ban kiểm tra tài chính thành phố đồng thời là Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến khu 8. Trong kháng chiến chống Pháp phụ trách công tác kế toán Sở thông tin của Ban tài chính liên khu 3, đồng thời làm thành hội phó Uỷ ban Liên Việt thành phố Hải Phòng. Năm 1952, Nguyễn Xuân Đài về làm chủ sự kho bạc Hải Phòng rồi chuyển sang làm uỷ viên Uỷ ban Mặt trận thành phố kiêm Hội trưởng hội Việt Trung hữu nghị Hải Phòng cho đến khi về hưu.

Đồng chí Nguyễn Xuân Đài mất năm 1965.