Nguyễn Xuân Giang – Người giữ Thành cổ trong 81 ngày đêm máu lửa

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Quảng Trị là một trong những chiến trường ác liệt nhất. Đặc biệt, cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm 1972 đã trở thành một dấu son bi tráng, nơi biết bao cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu ngoan cường và hy sinh để giữ từng tấc đất quê hương.

Trong những người từng trực tiếp tham gia chiến đấu tại chiến trường ấy có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Giang. Ngày đó, ông là Phó trưởng ban An ninh Quảng Hà, trực tiếp chỉ huy 3 phân đội trinh sát vũ trang ém quân, hoạt động trong nội thành Quảng Trị.

Năm 1972, trước những thắng lợi của quân ta trên nhiều chiến trường, Quảng Trị trở thành địa bàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với quyết tâm tái chiếm tỉnh Quảng Trị, đối phương huy động lực lượng và hỏa lực lớn nhằm giành lại những vị trí chiến lược, đồng thời tạo sức ép trên bàn đàm phán Paris.

Đơn vị của ông Nguyễn Xuân Giang phối hợp với Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B và các lực lượng khác xây dựng trận địa phòng ngự tại thị xã Quảng Trị và khu vực xung quanh, tổ chức đánh địch lấn chiếm, bảo vệ Thành cổ.

Đêm 13/7/1972, đơn vị nhận được mệnh lệnh của cấp trên: bằng mọi giá phải giữ được Thành cổ.

Những ngày sau đó trở thành những ngày chiến đấu khốc liệt nhất. Thành cổ Quảng Trị trở thành một “túi bom” đúng nghĩa. Theo hồi ức của ông Giang, có ngày đối phương bắn hơn 15.000 quả đạn pháo, ngày cao điểm lên tới khoảng 30.000 quả. Máy bay tiêm kích ném bom xuất hiện hàng chục lần, cùng nhiều đợt B-52 đánh phá dữ dội.

Giữa mưa bom, bão đạn, cán bộ, chiến sĩ ta vẫn bám trụ trận địa. Từng mét đất Thành cổ được giữ bằng ý chí, lòng dũng cảm và sự hy sinh của những người lính.

Rạng sáng 14/7/1972. Một đội biệt kích đối phương bí mật đột nhập từ phía Đông, men theo các đường cống thoát nước để tìm cách tiếp cận Thành cổ.

Mục tiêu của họ là cắm cờ và chụp ảnh tuyên truyền.

Nhưng khi chưa kịp thực hiện ý định, lực lượng Trung đoàn 48 phát hiện. Một trận đánh diễn ra nhanh chóng. Một số đối phương bị tiêu diệt, những người còn lại phải rút chạy, bỏ lại lá cờ.

Đó là một trong vô số cuộc đụng độ diễn ra ngày đêm quanh Thành cổ. Đối phương quyết chiếm, quân ta quyết giữ. Hai bên giằng co từng mét đất, khiến mức độ ác liệt và tổn thất ngày càng lớn.

Giữa Thành cổ khi ấy có một dãy nhà ba tầng, vốn là tư dinh Tỉnh trưởng Quảng Trị. Sau những trận bom pháo, công trình chỉ còn lại một đống gạch đá, gỗ và sắt thép ngổn ngang.

Nhưng bên dưới đống đổ nát ấy lại có một hầm rượu kiên cố.

Quân ta cải tạo hầm thành sở chỉ huy trung tâm, bố trí lực lượng trinh sát và tập trung thương binh trước khi chuyển đi. Phía trên được ngụy trang bằng lớp gạch đá dày khoảng 3-4m.

Đối phương nhiều lần tìm cách trinh sát nhưng không phát hiện được vị trí sở chỉ huy. Nhờ giữ bí mật và ngụy trang tốt, nơi đây vẫn được bảo đảm an toàn, giúp cán bộ chỉ huy kịp thời điều hành các lực lượng chiến đấu, tổ chức đẩy lùi nhiều đợt tiến công.

Giữa một chiến trường mà bom đạn có thể san phẳng mọi thứ, căn hầm nhỏ dưới lòng đất ấy trở thành nơi giữ mạch chỉ huy và là điểm tựa của những người lính đang ngày đêm chiến đấu trên mặt đất.

Không chỉ trực tiếp hoạt động trong nội thành, lực lượng của ông Nguyễn Xuân Giang còn thực hiện nhiều nhiệm vụ trinh sát, dẫn đường cho bộ đội chủ lực.

Đêm 28/6/1972, theo lệnh cấp trên, lực lượng du kích địa phương được giao nhiệm vụ trinh sát, dẫn đường đưa bộ đội chủ lực Tiểu đoàn 1 và Tiểu đoàn 2, Sư đoàn 320 từ thôn Tân Lệ, xã Hải Lệ về chặn đánh đối phương theo hướng nhà thờ La Vang tiến về Thành cổ.

Đơn vị dẫn đường hành quân trong đêm. Khoảng 5 giờ sáng ngày 29/6, lực lượng đến vị trí chiến đấu và triển khai thành hai hướng La Vang tả và La Vang hữu.

Tại La Vang tả, Tiểu đoàn 1 chạm phải một đại đội dù đang chốt giữ khu vực nhà thờ. Tiếng súng lập tức vang lên dữ dội.

Đối phương sử dụng máy bay, pháo binh và nhiều loại hỏa lực đánh phá đội hình quân ta. Nhiều cán bộ, chiến sĩ thương vong.

Khoảng 10 giờ sáng, đối phương đưa thêm xe tăng vào trận địa. Cuộc chiến kéo dài đến đêm.

Sáng sớm 30/6, hỏa lực đối phương bất ngờ dội xuống dữ dội. Máy bay A-37 liên tục quần thảo, ném bom vào đội hình quân ta. Từ 9 đến 11 giờ, xe tăng và bộ binh đối phương mở đợt tiến công mạnh.

Trận đánh diễn ra ở cự ly rất gần. Bộ đội ta và đối phương có lúc đánh giáp lá cà. Quân ta bắn cháy nhiều xe tăng, xe cơ giới và tiêu diệt nhiều sinh lực đối phương, nhưng tổn thất cũng rất lớn.

Để bảo toàn lực lượng, trung đội của ông được lệnh dẫn đường cho bộ đội chủ lực tạm rút về phòng ngự tại thôn Tích Tường, xã Hải Lệ, chờ lệnh mới.

Sau khi quân ta rút, đối phương bắt thương binh đưa đi. Một tổ được cử quay lại tìm kiếm đồng đội nhưng không còn ai.

Riêng trung đội của ông có 4 người bị thương và 5 người hy sinh.

Đó là những con số mà sau hơn nửa thế kỷ, mỗi lần nhắc lại vẫn khiến người lính năm xưa nghẹn ngào.

uộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị đã trở thành một trong những biểu tượng sâu sắc của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Với Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Xuân Giang, ký ức về Thành cổ không chỉ là ký ức của bom đạn và những trận đánh ác liệt. Đó còn là ký ức về những người đồng đội đã nằm lại trên mảnh đất Quảng Trị, về những con người đã chiến đấu đến cùng để giữ từng tấc đất.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng Thành cổ hôm nay vẫn là nơi nhắc nhớ về một thế hệ đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi chiến trường. Mỗi viên gạch, mỗi khoảng đất, mỗi hàng cây nơi đây dường như đều mang theo câu chuyện về những người đã từng chiến đấu và hy sinh.

Với những người trở về như ông Nguyễn Xuân Giang, được sống trong hòa bình hôm nay cũng là một lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với quá khứ. Trở lại Thành cổ, tưởng niệm những người đã mất không chỉ để nhớ về chiến tranh, mà còn để mỗi thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của hòa bình và biết trân trọng những gì mình đang có.