Nguyễn Xuân Kim – “Tỉnh dậy là chiến đấu” giữa chốt Cốc San

Thời kỳ lịch sử: Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc – mặt trận Hoàng Liên Sơn, ngày 17/2/1979.

Phần 1: Người lính từ Lạc Long

Nguyễn Xuân Kim sinh năm 1952, tại xã Lạc Long, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương.

Tháng 5/1972, ông nhập ngũ.

Những năm sau đó, ông chiến đấu tại chiến trường Trị - Thiên, từ tháng 6/1972 đến tháng 4/1975, và lập nhiều thành tích xuất sắc. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, được bổ sung về Trung đoàn 192, Bộ đội địa phương tỉnh Hoàng Liên Sơn.

Khi cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra, Nguyễn Xuân Kim là Thượng sĩ, quyền Đại đội trưởng Đại đội 6, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 192, Quân khu 2.

Ông mới 26 tuổi.

Một người lính đã đi qua chiến trường Trị - Thiên, tưởng như đã trở về với những năm tháng hòa bình.

Nhưng rồi ông lại phải cầm súng.

Lần này là ở biên giới phía Bắc.

Chú thích: Di ảnh Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Xuân Kim và tư liệu về lực lượng vũ trang Hoàng Liên Sơn trong chiến tranh biên giới phía Bắc.
Nguồn: Tư liệu gia đình được Báo Thanh Niên ghi nhận; Sổ tay Xây dựng Đảng của Thành ủy TP Hồ Chí Minh và các tư liệu lịch sử về mặt trận Hoàng Liên Sơn.

Phần 2: Chốt Cốc San

Tháng 2/1979, Đại đội 6 được giao nhiệm vụ giữ chốt Cốc San, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.

Đây là một vị trí nằm trong khu vực chiến sự ác liệt của mặt trận Hoàng Liên Sơn.

Ngày 17/2/1979, cuộc tiến công bắt đầu.

Theo các tư liệu về trận đánh, một tiểu đoàn đối phương có pháo binh và xe tăng yểm trợ, chia thành nhiều mũi tiến công vào trận địa Cốc San.

Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Xuân Kim giữ quyền chỉ huy Đại đội 6.

Ông không vội nổ súng.

Ông chờ đối phương tiến đến gần rồi mới ra lệnh cho bộ đội nổ súng.

Trận chiến bắt đầu.

Và Cốc San trở thành nơi người lính trẻ Nguyễn Xuân Kim phải chiến đấu trận cuối cùng của cuộc đời mình.

Chú thích: Khu vực Cốc San, Bát Xát, Lào Cai – nơi Đại đội 6 do Nguyễn Xuân Kim chỉ huy chiến đấu ngày 17/2/1979.
Nguồn: Các tư liệu lịch sử về mặt trận Hoàng Liên Sơn.

Phần 3: Bị thương lần thứ nhất

Trận đánh diễn ra dữ dội.

Nguyễn Xuân Kim bị thương lần thứ nhất.

Nhưng ông tự băng bó vết thương, rồi tiếp tục chiến đấu.

Không rời vị trí chỉ huy.

Không bỏ trận địa.

Những người lính dưới quyền vẫn cần người chỉ huy.

Và người chỉ huy ấy vẫn còn khả năng chiến đấu.

Nhưng trận chiến chưa kết thúc.

Đối phương tiếp tục tiến công.

Nguyễn Xuân Kim tiếp tục ở lại.

Chú thích: Bộ đội Việt Nam chiến đấu trên mặt trận biên giới phía Bắc năm 1979, dùng để tái hiện bối cảnh trận chiến tại Cốc San.
Nguồn: Tư liệu báo chí và lưu trữ lịch sử.

Phần 4: Tỉnh dậy là chiến đấu

Nguyễn Xuân Kim bị thương lần thứ hai.

Lần này, ông ngất đi.

Nhưng khi tỉnh lại, ông tiếp tục chỉ huy.

Ông động viên bộ đội giữ vững quyết tâm chiến đấu, đồng thời tổ chức lực lượng đánh vào sườn và phía sau đội hình tiến công của đối phương.

Rồi ông lại bị thương.

Lần thứ ba.

Vết thương quá nặng khiến ông nhiều lần ngất đi.

Nhưng mỗi lần tỉnh lại, ông lại tiếp tục chỉ huy đơn vị.

Đây là chi tiết được nhiều nguồn tư liệu cùng ghi nhận.

Và cũng từ đó, câu chuyện về Nguyễn Xuân Kim thường được nhắc bằng một câu rất ngắn:

“Tỉnh dậy là chiến đấu.”

Không phải một câu nói được đặt vào miệng ông.

Mà là cách những người viết về trận chiến mô tả hành động được ghi nhận của ông: mỗi lần tỉnh lại, ông tiếp tục chiến đấu và chỉ huy.

Phần 5: Khi người chỉ huy không còn đứng được

Trận chiến tiếp tục.

Đối phương tiến gần.

Nguyễn Xuân Kim, sau nhiều lần bị thương và ngất đi, vẫn cố gắng đứng dậy.

Theo hồ sơ thành tích được các nguồn tư liệu dẫn lại, ông dùng lựu đạn và tiểu liên AK đánh thẳng vào đội hình đối phương.

Đó là những gì chúng ta có thể xác nhận.

Còn những giây phút cụ thể trước khi ông hy sinh, chúng ta không có đủ tư liệu để kể thêm.

Không biết chính xác ông đã nói gì.

Không biết ông đã nghĩ gì.

Vì vậy, câu chuyện dừng lại ở những hành động đã được ghi chép.

Một người chỉ huy bị thương nhiều lần.

Một người vẫn trở lại với trận địa sau mỗi lần tỉnh lại.

Một người tiếp tục chiến đấu cho đến khi không thể tiếp tục nữa.

Chú thích: Hình ảnh bộ đội Việt Nam trên mặt trận biên giới phía Bắc năm 1979, minh họa bối cảnh chiến đấu; không phải ảnh trực tiếp trận hy sinh của Nguyễn Xuân Kim.

Phần 6: Tám đợt tiến công bị đẩy lùi

Trong trận chiến ngày 17/2/1979, Đại đội 6 đã bẻ gãy 8 đợt tiến công, tiêu diệt hơn 200 đối phương.

Theo hồ sơ thành tích, riêng Nguyễn Xuân Kim được ghi nhận tiêu diệt 60 đối phương.

Nhưng phía sau những con số ấy là một điều quan trọng hơn.

Đại đội 6 đã giữ được trận địa trong một hoàn cảnh cực kỳ khốc liệt.

Và người chỉ huy của họ đã chiến đấu cho đến khi hy sinh.

Nguyễn Xuân Kim anh dũng hy sinh ngày 17/2/1979, khi mới 27 tuổi.

Ngày đầu tiên của cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc cũng là ngày cuối cùng của người lính ấy.

Chú thích: Khu vực Cốc San và Lào Cai – nơi lưu dấu chiến sự biên giới phía Bắc năm 1979.
Nguồn: Tư liệu địa phương và các nguồn báo chí về mặt trận Hoàng Liên Sơn.

Phần 7: Người vợ và những đứa con còn quá nhỏ

Nguyễn Xuân Kim không chỉ là một người lính.

Ở quê nhà, ông còn có một gia đình.

Ông kết hôn với bà Nguyễn Thị Khách đầu năm 1972. Hai người chỉ sống với nhau khoảng ba tháng thì ông nhập ngũ. Cuối năm ấy, con gái đầu lòng ra đời.

Năm 1976, sau nhiều năm chiến đấu, Nguyễn Xuân Kim mới có dịp về phép.

Có một chi tiết rất đau lòng được người vợ kể lại:

Khi gặp con gái năm tuổi ngoài đường, hai cha con không nhận ra nhau.

Bởi những năm tháng chiến tranh đã khiến người cha và đứa trẻ gần như không có cơ hội sống bên nhau.

Năm 1977, gia đình có thêm một người con trai, Nguyễn Văn Lân.

Đầu năm 1979, Nguyễn Xuân Kim lại lên đường.

Và lần này, ông không trở về.

Người con trai ấy khi cha hy sinh còn chưa đầy hai tuổi.

Sau này, Nguyễn Văn Lân lớn lên từ những câu chuyện của mẹ và đồng đội của cha. Anh nói rằng mình luôn tự hào về người cha Anh hùng.

Phần 8: Danh hiệu Anh hùng đến sau ngày hy sinh

Nguyễn Xuân Kim đã hy sinh.

Nhưng những gì ông làm được tại Cốc San không bị lãng quên.

Ông từng được tặng:

• Huân chương Quân công hạng Ba

Ngày 20/12/1979, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng truy tặng Nguyễn Xuân Kim danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy đến sau khi ông đã nằm lại nơi biên giới.

Ông không còn cơ hội nhận.

Không còn cơ hội trở về quê.

Không còn cơ hội nhìn thấy hai người con trưởng thành.

Nhưng từ đó, cái tên Nguyễn Xuân Kim được ghi vào lịch sử những Anh hùng của cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc..

Lời kết: Người lính tỉnh dậy giữa trận địa

Có những người Anh hùng được nhớ bằng một trận đánh lớn.

Có những người được nhớ bằng một chiến công đặc biệt.

Còn Nguyễn Xuân Kim được nhớ bằng một hình ảnh rất giản dị:

Mỗi lần tỉnh dậy, ông lại tiếp tục chiến đấu.

Ngày 17/2/1979, khi chốt Cốc San bị tiến công, người Thượng sĩ, quyền Đại đội trưởng mới 27 tuổi đã nhiều lần bị thương.

Lần thứ nhất, ông tự băng bó.

Lần thứ hai, ông ngất đi rồi tỉnh lại và tiếp tục chỉ huy.

Lần thứ ba, những vết thương quá nặng khiến ông nhiều lần bất tỉnh.

Nhưng mỗi khi tỉnh lại, ông vẫn trở về với trận địa.

Cuối cùng, ông hy sinh sau khi đơn vị bẻ gãy 8 đợt tiến công.

Ở quê nhà, ông để lại người vợ trẻ và hai người con.

Người con gái từng không nhận ra cha khi ông về phép.

Người con trai chưa đầy hai tuổi khi cha nằm lại biên giới.

Nhiều năm sau, họ chỉ có thể biết về ông qua di ảnh, những câu chuyện của mẹ và ký ức của những người đồng đội.

Có lẽ chính điều ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Xuân Kim không chỉ là câu chuyện của một trận đánh.

Đó còn là câu chuyện về một gia đình mất đi người cha, và về một thế hệ đã phải gửi lại tuổi trẻ của mình ở những nơi mà họ biết rất có thể mình sẽ không trở về.

Chúng ta không cần thêm những lời nói cuối cùng mà tài liệu không ghi lại.

Không cần dựng thêm những khoảnh khắc không có nhân chứng.

Những gì lịch sử đã ghi đủ để chúng ta hiểu sự hy sinh ấy lớn đến mức nào.

Một người lính 27 tuổi.

Một người chỉ huy.

Một người chồng.

Một người cha.

Và cũng là một người con của Lạc Long đã nằm lại nơi biên giới.

Ngày nay, khi đất nước sống trong hòa bình, những chốt Cốc San năm nào có thể chỉ còn là những địa danh trên bản đồ.

Nhưng dưới những địa danh ấy là ký ức của những con người đã chiến đấu.

Trong đó có Nguyễn Xuân Kim.

Xin được tưởng nhớ Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Xuân Kim.

Xin được biết ơn ông và những đồng đội đã chiến đấu để bảo vệ từng tấc đất biên cương.

Có những người chỉ sống 27 năm, nhưng ký ức về họ có thể sống lâu hơn rất nhiều lần tuổi đời ấy.

Chú thích: Di ảnh Anh hùng liệt sĩ Nguyễn Xuân Kim và hình ảnh tưởng niệm các liệt sĩ trên mặt trận biên giới phía Bắc.
*Nguồn: Báo Thanh Niên, Báo Hải Phòng và các tư liệu lịch sử về Nguyễn Xuân Kim. *