NGUYỄN XUÂN OÁNH - KIẾN TRÚC SƯ CỦA NHỮNG ĐỘT PHÁ ĐỔI MỚI

Khi đất nước bước vào những năm đầu thập niên 1980, nền kinh tế Việt Nam rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng: lạm phát phi mã có thời điểm lên tới 774%, hàng hóa khan hiếm, chính sách quan liêu bao cấp siết chặt các nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh ngột ngạt đó, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đặc biệt là ông Nguyễn Văn Linh (khi đó là Bí thư Thành ủy TP.HCM, sau này là Tổng Bí thư), đã chủ động tìm kiếm những góc nhìn mới để "xé rào" kinh tế.

Một trong những nhân chứng lịch sử quan trọng nhất được mời tham gia vào quá trình tư vấn chính sách là TS. Nguyễn Xuân Oánh. Ông Oánh là một nhân vật rất đặc biệt: tốt nghiệp Tiến sĩ Kinh tế tại Đại học Harvard, từng làm việc cho Quân lực và Ngân hàng Thế giới (WB), đồng thời từng giữ chức Quyền Thủ tướng kiêm Phó Thủ tướng chính quyền Sài Gòn trước năm 1975. Sau ngày giải phóng, ông quyết định ở lại quê hương thay vì sang nước ngoài.

Thấy được tri thức sâu rộng và lòng yêu nước của TS. Nguyễn Xuân Oánh, ông Nguyễn Văn Linh đã vượt qua những rào cản định kiến thời bấy giờ để thành lập "Nhóm nghiên cứu Kinh tế" (thường gọi là Nhóm Thứ sáu) do ông Oánh đứng đầu. Nhóm tập hợp nhiều trí thức, chuyên gia kinh tế cũ và mới để cùng thảo luận, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế.

TS. Nguyễn Xuân Oánh đã mang đến những góc nhìn kinh tế thị trường hiện đại nhưng áp dụng phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Ông thẳng thắn chỉ ra những bất cập của mô hình tập trung bao cấp, đề xuất xóa bỏ cơ chế "two-price" (hai giá), tự do hóa lưu thông hàng hóa, cải tổ hệ thống ngân hàng và đặc biệt là kêu gọi đầu tư nước ngoài.

Tại Đại hội VI của Đảng (năm 1986) – mốc lịch sử khởi xướng đường lối Đổi Mới, những đóng góp và tư tưởng của TS. Nguyễn Xuân Oánh cùng Nhóm Thứ sáu đã góp phần quan trọng hình thành nên các quyết sách kinh tế đột phá. Sau Đại hội, ông tiếp tục được bầu làm Đại biểu Quốc hội khóa VIII và làm Cố vấn Kinh tế cho Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

Ông Oánh là một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho Luật Đầu tư Nước ngoài tại Việt Nam (ban hành năm 1987), mở đường cho dòng vốn FDI đổ vào đất nước. Với vốn tiếng Anh lưu khoát và uy tín quốc tế, ông trực tiếp đi diễn thuyết, tiếp xúc với các nhà đầu tư, ngân hàng và chính khách phương Tây để tháo gỡ cấm vận, đưa hình ảnh một Việt Nam Đổi Mới, cởi mở ra thế giới.

Sự nghiệp và cuộc đời TS. Nguyễn Xuân Oánh là minh chứng sống động cho tinh thần "hoà hợp dân tộc" và tư duy đại đoàn kết của lãnh đạo Việt Nam thời kỳ Đổi Mới – nơi tri thức và lòng yêu nước được đặt lên trên hết để đưa dân tộc vượt qua giông bão.