Nhà bác học Trần Đại Nghĩa, người được Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi là 'ông Phật làm súng

Xuất thân từ gia đình nghèo ở Vĩnh Long, Phạm Quang Lễ sớm bộc lộ trí tuệ thiên bẩm và khát vọng giải phóng dân tộc. Nhận thấy quân ta thất bại trước kẻ thù chủ yếu do thiếu vũ khí, ông quyết tâm sang Pháp du học. Để qua mắt mật thám, người thanh niên trẻ mưu trí lựa chọn ngành kỹ sư cầu đường — lĩnh vực cho phép nghiên cứu hợp pháp về hóa chất, kim loại và chất nổ. Sau hơn một thập kỷ âm thầm tích lũy kho tàng tri thức quân sự gắt gao, ông từ bỏ vị trí đãi ngộ cao tại Paris để theo Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước kháng chiến và được Bác tin tưởng giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Quân giới cùng tên gọi lịch sử: Trần Đại Nghĩa.

Bắt đầu ngành quân giới Việt Nam từ con số không tròn trĩnh giữa chiến khu gian khổ, ông đã làm nên những kỳ tích phi thường. Chỉ trong thời gian ngắn, ông cùng đồng đội sáng chế thành công súng Bazoka, rồi tiếp đó là súng không giật SKZ. Loại vũ khí siêu nhẹ này sở hữu sức công phá khủng khiếp, dễ dàng làm nổ tung các công sự bê tông cốt thép kiên cố, tạo bước ngoặt lớn trên chiến trường và khiến giới quân sự đối phương hoàn toàn kinh ngạc. Trong giai đoạn chống Mỹ, ông tiếp tục cống hiến trí tuệ khi chỉ đạo nghiên cứu phương án vạch nhiễu B-52, cải tiến tên lửa tầm cao, góp phần bảo vệ bầu trời Hà Nội.

Với tâm hồn hiền hòa cùng những cống hiến vô giá cho nền khoa học quân sự nước nhà, ông vinh dự được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trìu mến gọi là "ông Phật làm súng". Giáo sư Trần Đại Nghĩa trở thành vị Thiếu tướng đầu tiên của ngành quân giới và được vinh danh Anh hùng Lao động đợt đầu tiên, để lại di sản bất tử về một nhà khoa học kiệt xuất suốt đời tận tụy vì "Đại nghĩa" của dân tộc.