Nhà báo Ngọc Bích - Những bản tin không ngủ sau chiến thắng Buôn Ma Thuột

Trong ký ức của nhà báo Ngọc Bích, những ngày tháng 3 năm 1975 không chỉ là những ngày lịch sử trên chiến trường. Đó còn là những ngày lịch sử trong phòng tin của Thông tấn xã Việt Nam, nơi những phóng viên, biên tập viên ngồi trước từng dòng điện, từng bản tin, từng mẩu thông tin từ mặt trận gửi về, vừa làm việc trong căng thẳng, vừa sống trong niềm xúc động không sao kìm được.

Ngày 10 tháng 3 năm 1975, Buôn Ma Thuột được giải phóng. Tin ấy từ chiến trường Tây Nguyên truyền về như một tiếng sét vui mừng. Với những người làm tin ở Ban tin miền Nam, đó không chỉ là một chiến thắng địa phương. Họ hiểu rất rõ Buôn Ma Thuột là một trận then chốt. Từ đó, cục diện chiến trường có thể chuyển rất nhanh. Phòng tin bỗng trở nên khác hẳn mọi ngày. Không khí vừa khẩn trương, vừa hồi hộp. Mỗi người đều hiểu rằng từ giờ phút ấy, những bản tin mình xử lý có thể trở thành chứng tích của một bước ngoặt lớn.

Sau Buôn Ma Thuột, tin chiến thắng tiếp tục dồn dập đổ về. Gia Lai, Kon Tum, rồi toàn Tây Nguyên chuyển động trong những ngày không ai kịp nghỉ. Những thông tin về quân đội Sài Gòn tháo chạy trên các tuyến đường Tây Nguyên được phóng viên mặt trận của Thông tấn xã Giải phóng, phóng viên quân đội và cả báo chí nước ngoài truyền đi. Với nhà báo Ngọc Bích và đồng nghiệp, mỗi bản tin không chỉ là vài dòng chữ. Đằng sau đó là tiếng súng ngoài mặt trận, là đoàn quân truy kích, là những thị xã, căn cứ, tuyến đường đổi chủ từng giờ.

Những ngày ấy, ở cơ quan thông tấn, không ai cần ai nhắc. Sáng sớm, anh chị em đã có mặt từ khoảng 6 giờ. Buổi tối, mọi người cố ở lại muộn nhất có thể. Không phải vì có mệnh lệnh hành chính, mà vì không ai muốn rời phòng tin khi chiến trường đang chuyển động từng phút. Họ chờ tin, đón tin, đọc tin, biên tập, bổ sung, phát đi. Có khi một bản tin vừa phát chưa bao lâu, chỉ nửa giờ sau đã có tin mới, tin bổ sung, tin xác nhận, tin mở rộng. Nhịp làm việc của người làm báo hòa vào nhịp tiến công của chiến trường.

Có thể hình dung những ngày ấy, phòng tin không có khoảng lặng thật sự. Tiếng người đọc bản thảo, tiếng trao đổi nhanh, tiếng bước chân vội, tiếng gọi nhau kiểm tra lại địa danh, thời gian, đơn vị, kết quả chiến đấu. Một chi tiết sai có thể làm tin mất độ chính xác. Một bản tin chậm có thể khiến hậu phương phải chờ thêm. Vì vậy, niềm vui chiến thắng luôn đi cùng trách nhiệm nghề nghiệp rất nặng: phải đưa tin nhanh, nhưng phải đúng; phải xúc động, nhưng không được để cảm xúc làm mờ sự thật.

Nhà báo Ngọc Bích từng chia sẻ rằng những người làm tin khi ấy tự hào vì được sống, được chứng kiến những tháng ngày huy hoàng, chói lọi của quân dân ta. Niềm tự hào ấy không ồn ào. Nó nằm trong từng ca trực kéo dài, từng bản tin được hoàn chỉnh, từng lần mọi người nín thở chờ điện từ phía trước. Ở ngoài mặt trận, phóng viên chiến trường bám theo bộ đội, đi qua bom đạn để có tin, có ảnh. Ở phía sau, những người biên tập như bà tiếp nhận những dòng tin ấy, xử lý và truyền đi để cả nước biết chiến trường đang thắng lớn.

Khi quân địch rút khỏi Tây Nguyên theo đường số 7, tin tức về cuộc tháo chạy càng làm không khí phòng tin thêm căng thẳng. Đó là một dòng tin vừa có ý nghĩa quân sự, vừa có sức chấn động tinh thần rất lớn. Một tập đoàn phòng ngự ở Tây Nguyên đang tan rã. Những tuyến đường từng là nơi địch kiểm soát giờ trở thành đường rút chạy hỗn loạn. Người làm tin hiểu rằng sự sụp đổ ấy không chỉ diễn ra trên bản đồ, mà đang mở ra thời cơ chiến lược cho toàn bộ cuộc Tổng tiến công mùa xuân.

Rồi tin thắng lợi từ Tây Nguyên nối tiếp tin thắng lợi ở miền Trung. Từ phòng tin, nhà báo Ngọc Bích và đồng nghiệp dõi theo đất nước thay đổi từng ngày: Buôn Ma Thuột, Gia Lai, Kon Tum, rồi các tỉnh duyên hải miền Trung lần lượt được giải phóng. Những cái tên địa danh đi qua tay người biên tập như những nấc thang của lịch sử. Mỗi địa danh là một niềm vui, nhưng cũng là một nhắc nhở về máu xương phía trước. Tin càng vui, người làm báo càng thấm thía trách nhiệm phải ghi lại cho đúng.

Sáng ngày 30 tháng 4 năm 1975, cơ quan Thông tấn xã Việt Nam ở số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội lại căng mình chờ tin. Tất cả đều biết giờ phút quyết định đã rất gần. Những phóng viên ở phía trước đang theo các mũi tiến công vào Sài Gòn. Ở hậu phương, những người trực tin gần như không rời vị trí. Mọi ánh mắt, mọi câu hỏi, mọi hồi hộp đều dồn về một nơi: Dinh Độc Lập.

Đến 10 giờ 30 phút, tin truyền về: quân ta đã tiến vào Dinh Độc Lập, Sài Gòn được giải phóng. Khoảnh khắc ấy, không khí trong cơ quan như vỡ òa. Một tràng pháo nổ ròn rã từ tầng năm trụ sở Thông tấn xã Việt Nam. Bên ngoài, trước cổng cơ quan và khu công viên, nhân dân kéo đến rất đông để chờ tin chiến thắng. Khi biết Sài Gòn đã giải phóng, nhiều người hò reo, nhiều người khóc. Tiếng hô mừng chiến thắng vang lên, rồi cả biển người cùng hát “Giải phóng miền Nam”.

Với nhà báo Ngọc Bích, đó là phút giây không thể quên. Những người làm báo, làm tin vốn quen kìm cảm xúc để xử lý thông tin chính xác, nhưng trong giây phút ấy, niềm vui không thể giữ trong lòng. Họ đã sống qua nhiều năm chiến tranh, đã chứng kiến bao tin thương vong, bao bản tin chiến trường nặng trĩu, bao ngày chờ đợi. Đến hôm ấy, những dòng tin cuối cùng của chiến tranh đã mang về điều mà cả dân tộc mong đợi: miền Nam được giải phóng, đất nước thống nhất.

Nhưng sau giây phút vỡ òa, công việc vẫn tiếp tục. Tin tức, bài vở từ phóng viên Việt Nam Thông tấn xã và Thông tấn xã Giải phóng ở Sài Gòn liên tục gửi ra. Ngày đầu tiên của Sài Gòn sau giải phóng cần được ghi lại. Những hình ảnh, sự kiện, thông báo, diễn biến tiếp quản, niềm vui của nhân dân, hoạt động của quân giải phóng đều phải được truyền đi. Với người làm thông tấn, lịch sử càng lớn, công việc càng không được phép chậm.

Nhiều năm sau, khi nhớ lại những ngày ấy, nhà báo Ngọc Bích không chỉ nhớ một bản tin cụ thể. Bà nhớ không khí của cả một tập thể. Nhớ những phóng viên ngoài mặt trận đi sát chiến trường để đưa tin, nhớ những biên tập viên ở cơ quan gần như thức trắng để chờ tin, nhớ cảm giác mỗi nửa giờ lại có tin mới, nhớ tiếng pháo mừng chiến thắng ở số 5 Lý Thường Kiệt và biển người trước cửa cơ quan trong ngày Sài Gòn giải phóng.

Câu chuyện của nhà báo Ngọc Bích cho thấy trong chiến tranh, mặt trận thông tin cũng là một mặt trận thật sự. Có người mang máy ảnh, máy ghi âm, sổ tay đi giữa bom đạn. Có người ngồi ở bàn biên tập, trước những bản tin nóng hổi từ chiến trường, để kiểm chứng, sửa từng chữ, phát đi từng dòng. Họ không trực tiếp nổ súng ở Tây Nguyên, nhưng nhờ họ, chiến thắng Buôn Ma Thuột, cuộc tháo chạy của đối phương trên các tuyến đường Tây Nguyên, rồi ngày Sài Gòn giải phóng đã được truyền nhanh đến hậu phương và bạn bè thế giới.

Những bản tin không ngủ của tháng 3, tháng 4 năm 1975 vì thế cũng là một phần của thời hoa lửa. Chúng không có tiếng bom, nhưng có nhịp tim của người làm báo trong chiến tranh. Chúng không nhuốm khói súng như trận địa, nhưng mang hơi nóng của chiến trường. Qua ký ức của nhà báo Ngọc Bích, người đọc hiểu rằng lịch sử không chỉ được tạo nên ở nơi tiếng súng vang lên, mà còn được gìn giữ trong từng dòng tin được viết, được biên tập, được phát đi đúng lúc, để cả dân tộc cùng chứng kiến giờ phút toàn thắng.

Các chi tiết chính được đối chiếu từ VietnamPlus/TTXVN: nhà báo Ngọc Bích là nguyên phóng viên, biên tập viên Ban tin miền Nam, Ban tin Trong nước của TTXVN; bà kể rằng sau chiến thắng mở màn Buôn Ma Thuột ngày 10/3/1975, tiếp theo là Gia Lai, Kon Tum, tin tức và hình ảnh quân đội Sài Gòn tháo chạy trên các tuyến đường Tây Nguyên được phóng viên mặt trận Thông tấn xã Giải phóng, phóng viên quân đội và báo chí nước ngoài truyền đi. Nguồn này cũng ghi những ngày đó, phóng viên và biên tập viên có mặt tại cơ quan từ 6 giờ, ở lại muộn để đón tin; sáng 30/4/1975 lúc 10 giờ 30, Ban nhận tin quân ta tiến vào Dinh Độc Lập, Sài Gòn giải phóng, nhân dân kéo đến trước trụ sở VNTTX số 5 Lý Thường Kiệt reo mừng. Bối cảnh chiến dịch Tây Nguyên được đối chiếu thêm từ VietnamPlus và Nhân Dân: chiến dịch mở màn ngày 4/3/1975, Buôn Ma Thuột được giải phóng trong hai ngày 10–11/3, sau đó quân địch rút khỏi Kon Tum, Pleiku theo đường số 7 từ ngày 15/3 và bị ta truy kích, tiêu diệt từ ngày 17–24/3.