NHÀ BÁO, NHÀ CÁCH MẠNG PHAN HIỀN - CÂY BÚT CHIẾN SĨ VÀ NGƯỜI ĐẦY TỚ TRUNG THÀNH CỦA NHÂN DÂN
NHÀ BÁO, NHÀ CÁCH MẠNG PHAN HIỀN - CÂY BÚT CHIẾN SĨ VÀ NGƯỜI ĐẦY TỚ TRUNG THÀNH CỦA NHÂN DÂN
Trong dòng chảy hào hùng của nền báo chí cách mạng Việt Nam, có những con người mà cả cuộc đời là sự hòa quyện tuyệt vời giữa bầu máu nóng của người chiến sĩ dấn thân và ngòi bút sắc bén của nhà tư tưởng. Nhà báo, nhà cách mạng Phan Hiền chính là một bậc đại thụ như thế. Từ một thanh niên yêu nước quả cảm đứng lên cướp chính quyền trên quê hương Hải Phòng, ông đã tôi luyện thành một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng của Đảng. Trọn cuộc đời, cho đến tận những giờ phút cuối cùng trước khi nhắm mắt, ông vẫn không ngừng viết, để lại một di sản văn hóa, báo chí đồ sộ cùng tấm gương sáng ngời về một "người đầy tớ" trung thành, tận tụy của nhân dân.
Nhà cách mạng Phan Hiền tên khai sinh là Nguyễn Văn Hán, sinh năm 1922 trong một gia đình giàu lòng yêu nước tại làng Câu Trung, tỉnh Kiến An (nay thuộc xã Quang Hưng, huyện An Lão, thành phố Hải Phòng). Những năm đầu thập niên 40, giữa lúc đất nước còn chìm trong đêm dài nô lệ, tâm hồn người thanh niên trẻ đã sớm được sưởi ấm bởi những luồng tư tưởng tiến bộ. Ông tìm đọc những tờ báo cách mạng của Đảng Cộng sản Pháp và của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc được bí mật chuyển từ Paris về qua đường thủy thủ, do các cơ sở cách mạng ở Sài Gòn cung cấp.
Cuối năm 1944, giữa cao trào kháng Nhật cứu nước, Phan Hiền cùng các đồng chí Nguyễn Văn Quynh, Nguyễn Phu (Trần Quốc Hiệu) được đồng chí Ngô Xuân Lựu (Lê Tâm) — một cán bộ Việt Minh cốt cán giác ngộ cách mạng. Tổ Thanh niên Cứu quốc tại Câu Trung nhanh chóng được thành lập, làm hạt nhân lan tỏa phong trào sang các thôn xóm và mở rộng ra toàn huyện An Lão. Tháng 7/1945, một lớp huấn luyện quân sự cấp tốc gồm 40 người được tổ chức tại Câu Trung nhằm chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa. Trận địa lòng dân được củng cố khi đồng chí Dương Lâm phụ trách chung, Phan Hiền đảm nhiệm vai trò Chính trị viên, còn đồng chí Quách Duy Yên (cán bộ quân sự của Xứ ủy Bắc Kỳ) làm huấn luyện viên.
Bản lĩnh và sự mưu trí của Phan Hiền cùng đồng đội đã dẫn dắt phong trào đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Đêm 17/8/1945, lực lượng tự vệ Câu Trung dũng cảm bộc phá, tước khí giới của lính bảo an, hoàn toàn làm chủ huyện An Lão. Ngay ngày hôm sau, họ thừa thắng xông lên, sang tước khí giới của lính lệ huyện An Dương. Sáng ngày 21/8/1945, lực lượng Việt Minh huyện An Lão tiếp tục táo bạo chiếm bưu điện tỉnh, đánh chiếm Trại bảo an binh, đột nhập dinh tỉnh trưởng Kiến An rồi mưu trí rút về căn cứ vững chắc ở Câu Trung. Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại huyện An Lão thành công rực rỡ dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Phan Hiền và các đồng chí của ông. Ngày 25/8/1945, Ủy ban Nhân dân Cách mạng Lâm thời huyện An Lão chính thức được thành lập. Bằng uy tín và năng lực vượt trội, sau các đồng chí Nguyễn Văn Quynh và Trần Quốc Hiệu, đến tháng 12/1945, đồng chí Phan Hiền chính thức được bầu làm Chủ tịch Ủy ban huyện.
Khi thực dân Pháp quay trở lại tái chiếm Hải Phòng và mở rộng chiến tranh ra vùng ngoại thành vào năm 1947, Đảng bộ An Lão đã có một quyết định lịch sử khi cho xuất bản tờ báo "G.i.ế.t giặc". Tờ báo ra đời đã phản ánh kịp thời, sinh động tinh thần chiến đấu, lao động sản xuất kiên cường của quân và dân địa phương, đồng thời đanh thép tố cáo tội ác dã man của kẻ thù. Tờ báo mang đậm hơi thở chiến trường này đã vinh dự được Bác Hồ trực tiếp đón đọc. Người đã gửi thư khen ngợi tinh thần của ban biên tập với những lời động viên sâu sắc: “Viết khá, vẽ khá, sạch, đẹp mắt”. Đến năm 1950, với tài năng báo chí đã được khẳng định, đồng chí Phan Hiền được điều động lên chiến khu Việt Bắc để làm báo "Sự thật" (tiền thân của báo Nhân Dân) và được đồng chí Trường Chinh trực tiếp giao trọng trách Trưởng ban Thời sự Chính sách của báo.
Giai đoạn 1951 - 1955 là thời kỳ vô cùng khó khăn của phong trào cách mạng Hải Phòng. Đồng chí Phan Hiền được điều động trở lại tham gia Thành ủy, giữ chức Trưởng ty Thông tin, rồi Phó ban Tuyên huấn Thành ủy Hải Phòng. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Hải Phòng trở thành khu vực 300 ngày tập kết của quân đội Pháp trước khi rút hoàn toàn khỏi miền Bắc. Trong bối cảnh phức tạp ấy, ông đã cùng Đảng bộ và nhân dân thành phố đẩy mạnh cuộc vận động chính trị làm tan rã tinh thần binh sĩ địch, kiên quyết đấu tranh giữ người, giữ của, ngăn chặn địch bắt lính, cướp bóc tài liệu, thiết bị máy móc. Đặc biệt, ông còn trực tiếp tham gia tổ chức thành công việc bảo vệ Đoàn chiến sĩ hòa bình Sài Gòn - Chợ Lớn gồm 26 người do Luật sư Nguyễn Hữu Thọ đứng đầu, đồng thời đưa Giáo sư Phạm Huy Thông cùng người vợ Pháp ra vùng tự do an toàn.
Sau ngày giải phóng Thủ đô, con đường cống hiến của nhà báo Phan Hiền gắn liền với những vị trí cốt lõi trên mặt trận tư tưởng của Trung ương. Ông được điều về Ban Tuyên huấn Trung ương, phụ trách báo "Thời mới", rồi lần lượt giữ các chức vụ Vụ phó, Vụ trưởng Vụ Báo chí Xuất bản thuộc Ban Tuyên huấn Trung ương, Trợ lý Trưởng ban và Trưởng đoàn chuyên gia Tuyên huấn Việt Nam tại Lào. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ quốc tế, ông trở về nước và đảm nhiệm cương vị Thứ trưởng Bộ Thông tin kiêm Bí thư Đảng đoàn Bộ, rồi Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin cho đến khi nghỉ hưu vào đầu năm 1994.
Không chỉ là một nhà lãnh đạo quản lý xuất sắc, Phan Hiền còn là một cây bút sắc sảo, một nhà văn chiến sĩ với hàng loạt tác phẩm có giá trị vượt thời gian như: “Một chuyến về Tề”, “Du kích núi Voi”, “Ba trăm ngày đấu tranh quyết liệt, thắng lợi vẻ vang”, “Ông Lục Vạn đi lao động”, “Sống với đồng bào đồng chí”, “Chuyện đời xuôi ngược”, “Hành trang vào đời” và tập sách “Bác Hồ và sự nghiệp trồng người”.
Đặc biệt, bộ sách “Trò chuyện với người đầy tớ” và “Thư giãn người đầy tớ” (4 tập) đã kết tinh trọn vẹn tư tưởng và nhân cách của ông. Là một cán bộ cao cấp nhưng Phan Hiền không bao giờ nhìn từ trên xuống, ông chan hòa, gắn bó máu thịt với quần chúng. Ông dùng ngòi bút mực thước nhưng dí dỏm, trong sáng của mình để ca ngợi những "người đầy tớ" hết lòng vì dân, vì nước, đồng thời thẳng thắn phê phán những cán bộ thoái hóa, biến chất với mong muốn họ khắc phục sai lầm để phục vụ nhân dân tốt hơn.
Sinh thời, ông cũng chính là người được Bác Hồ tin tưởng giao nhiệm vụ tổ chức xuất bản bộ sách "Người tốt việc tốt" huyền thoại.
Ngay cả khi đã nghỉ hưu, bầu nhiệt huyết cách mạng và ngòi bút của ông chưa bao giờ ngơi nghỉ.
Năm 1990, lĩnh hội ý kiến của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh về việc chọn lọc những bài báo hay để định hướng cho độc giả, ông đã vừa chỉ đạo, quy hoạch bộ máy, vừa trực tiếp viết bài tham gia suốt nhiều năm để cho ra đời tờ tạp chí "Toàn cảnh - Sự kiện - Dư luận" của Bộ Văn hóa - Thông tin. Cho đến tận chiều ngày 29/6/2004, chỉ vẹn vẹn 10 tiếng đồng hồ trước khi thanh thản trút hơi thở cuối cùng trên giường bệnh, nhà báo Phan Hiền vẫn cố sức viết bài báo cuối cùng để góp ý cho Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Cả cuộc đời 82 năm tuổi đời và hơn 60 năm hoạt động cách mạng, nhà báo Phan Hiền đã sống trọn vẹn như một chiến sĩ tiên phong, dùng ngòi bút làm vũ khí, dùng cái tâm trong sáng để phụng sự Tổ quốc. Ghi nhận những công lao và cống hiến to lớn của ông, Đảng và Nhà nước đã trân trọng trao tặng ông nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Chống Mỹ cứu nước hạng Nhất cùng Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng. Tên tuổi và những trang viết của ông sẽ mãi mãi là ngọn đuốc sáng, là bài học vô giá về đạo đức người làm báo cách mạng cho các thế hệ mai sau học tập và noi theo.
