Nhà báo Phó Đức Chính – Khí phách kiên trung "Tôi không xin ân xá" trước máy chém Yên Bái

Tốt nghiệp Trường Cao đẳng Công chính Hà Nội với tương lai sự nghiệp rộng mở, chàng thanh niên 20 tuổi Phó Đức Chính đã từ bỏ con đường công danh để dấn thân trọn vẹn vào con đường cách mạng giải phóng dân tộc. Ông là cánh tay mặt đắc lực, người bạn chiến đấu tri kỷ cùng Nguyễn Thái Học xây dựng Việt Nam Quốc dân Đảng.

Trong cuộc Khởi nghĩa Yên Bái đêm 9/2/1930, ông trực tiếp được phân công chỉ huy mặt trận Sơn Tây – một hướng phối hợp trọng điểm. Khi khởi nghĩa bị giặc đàn áp và bản thân bị bắt giữ, đứng trước Tòa án Đại hình thực dân, Phó Đức Chính đã biến phiên tòa thành diễn đàn lên án tội ác của chế độ thực dân cướp nước.

Khi viên chánh án người Pháp thông báo ông có quyền làm đơn xin Toàn quyền Đông Dương ân xá giảm án tử hình, người thanh niên 23 tuổi đã quắc mắt cười khinh bỉ, dõng dạc tuyên bố câu nói bất hủ tạc vào sử sách: "Đại sự không thành, chết là việc thường. Tôi chỉ biết chết vì nước, chứ không biết xin tha mạng từ kẻ cướp nước!". Ngày 17/6/1930, tại pháp trường Yên Bái, ông yêu cầu đao phủ để mình nằm ngửa khi bước lên máy chém để tận mắt nhìn thấy lưỡi dao rơi xuống, giữ trọn khí phách bậc trượng phu.