NHÀ BIA NƠI THÀNH LẬP PHỦ UỶ NAM SÁCH

Nhà bia nơi thành lập Phủ uỷ Nam Sách thuộc thôn Đầu (Đầu Bến), xã Hợp Tiến, huyện Nam Sách.Từ thị trấn Nam Sách đi hướng cầu Bình theo Quốc lộ 37 đến đầu trường THPT Mạc Đĩnh Chi rẽ trái vào đường liên xã Thanh Quang - Hợp Tiến khoảng 2,0 km là tới di tích.

Xã Hợp Tiến nằm ở phía Bắc huyện Nam Sách. Đầu thế kỷ 19, thôn Đầu thuộc xã Tạ Xá, tổng Cao Đôi, huyện Chí Linh. Lúc này, xã Tạ Xá gồm 3 thôn là thôn Tè (tên nôm là thôn Tạ), Đầu và Bến. Cuối thế kỷ 19, do thay đổi địa giới hành chính, Tạ Xá chuyển về huyện Thanh Lâm. Khi bỏ cấp phủ, Thanh Lâm đổi thành huyện Nam Sách. Sau cách mạng tháng 8/1945, chủ trương thực hiện liên xã, Tạ Xá trở thành một thôn của xã Hợp Tiến. Xã Hợp Tiến hiện nay gồm 4 thôn: Cao Đôi, Đầu Bến, Tè và La Đôi.

Hợp Tiến là mảnh đất có truyền thống cách mạng, nơi khởi đầu cho các phong trào yêu nước cách mạng trong tỉnh, trong huyện hình thành, phát triển. Cho đến nay trên mảnh đất Hợp Tiến còn bảo lưu được nhiều di tích ghi dấu những sự kiện lịch sử quan trọng qua các thời kỳ như: Nghè Bến - nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng Sản đầu tiên của Tạ Xá và cũng là Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Nam Sách (19/5/1940); Nhà bia nơi thành lập Tỉnh ủy lâm thời Hải Dương (10/6/1940); Nhà bia nơi thành lập Phủ ủy Nam Sách (20/7/1940); Đống Sim - nơi mít tinh kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga thành công; đình Đầu - di tích được xếp hạng lịch sử - văn hóa Quốc gia - nơi đây đã được chọn để cất giấu vũ khí, thành lập Đội Tự vệ đầu tiên của tỉnh Hải Dương và là cứ địa lớn để nhân dân tập trung đấu tranh giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám năm 1945.

2. Sự kiện lịch sử cách mạng gắn với di tích

Sau khi Tỉnh ủy lâm thời Hải Dương được thành lập, dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng bộ tỉnh, phong trào cách mạng đã diễn ra với khí thế sôi nổi mới, các cơ sở cách mạng được củng cố và phát triển, nhiều cơ sở cách mạng và cơ sở Đảng được thành lập trong tỉnh.

Trung tuần tháng 7/1940, Tỉnh ủy lâm thời Hải Dương họp Hội nghị lần thứ nhất tại thôn Đầu (nay là thôn Đầu Bến) phân tích, đánh giá tình hình hoạt động của địch và khả năng đối phó của ta trong tình hình mới. Hội nghị đã quyết định phải xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa việc thực hiện nghị quyết của Hội nghị thành lập Tỉnh ủy lâm thời và khẩn trương thành lập Phủ ủy Nam Sách để lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương, thành lập Đội Tự vệ đỏ (Xích vệ đỏ) ở Tạ Xá hoặc những nơi có nhiều cán bộ qua lại.

Để đáp ứng yêu cầu của phong trào cách mạng và thực hiện Nghị quyết của Hội nghị Tỉnh ủy lâm thời Hải Dương lần thứ nhất, ngày 20/7/1940 đồng chí Nguyễn Mạnh Hoan - Bí thư Tỉnh ủy lâm thời tuyên bố thành lập Phủ ủy Nam Sách tại nhà cụ Nguyễn Văn Dĩu ở thôn Đầu (nay là thôn Đầu Bến) . Phủ ủy lâm thời gồm 03 đồng chí là Lê Bích Sam, Bùi Quang Tụy, Lê Thị Quỳnh, đồng chí Lê Bích Sam được chỉ định làm Bí thư.

Phủ ủy Nam Sách là tổ chức đảng cấp huyện đầu tiên của tỉnh Hải Dương được thành lập. Sự ra đời của Phủ ủy Nam Sách đã khẳng định bước trưởng thành và phát triển mới về chất của phong trào cách mạng huyện Nam Sách. Kết quả này là sản phẩm của sự thấm nhuần chủ chủ nghĩa Mác - Lê nin vào nhận thức của mỗi cán bộ, đảng viên, nhân dân trong huyện, dưới sự giúp đỡ của Tỉnh ủy lâm thời và cán bộ Liên tỉnh B, phong trào cách mạng tại Nam Sách đã bước sang một giai đoạn đấu tranh mới.

Ngay sau khi được thành lập, Phủ ủy lâm thời đã bàn và thống nhất nhiệm vụ trước mắt là: Tuyên truyền, củng cố các tổ chức quần chúng cách mạng và xúc tiến việc thành lập Mặt trận Thống nhất Phản đế huyện, lãnh đạo nhân dân đấu tranh bằng hình thức hợp pháp đòi quyền lợi về kinh tế cho nhân dân địa phương. Dưới sự chỉ đạo của Phủ ủy, cuối tháng 7/1940, chi bộ ghép Đồn Bối - Thượng Đáp được thành lập có 06 đảng viên để lãnh đạo phong trào cách mạng.Từ kinh nghiệm thành lập Phủ ủy Nam Sách, Tỉnh ủy lâm thời đã chuẩn bị các điều kiện cần thiết tiến đến thành lập Phủ ủy ở các đơn vị khác trong tỉnh.

Nhà của cụ Nguyễn Văn Dĩu xưa là ngôi nhà tranh vách đất, nằm ở giữa làng Đầu, là cơ sở cách mạng bí mật của Tỉnh ủy lâm thời và Liên tỉnh B.

4. Bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Sau khi Nhà bia được xây dựng và hoàn thiện, Huyện ủy đã giao UBND xã Hợp Tiến quản lý và trông coi. Hằng năm, vào các dịp lễ, tết, ngày kỷ niệm lớn của đất nước, kỷ niệm ngày thành lập Đảng bộ huyện, tại đây các cơ quan, đơn vị, đoàn thể và nhân dân trong huyện, xã đến dâng hoa để tưởng nhớ các đồng chí, đồng đội đã hy sinh và ôn lại những ngày tháng cách mạng hào hùng trong quá trình đấu tranh giải phóng quê hương, đất nước. Di tích đã trở thành “địa chỉ đỏ”, thường xuyên được đón các đoàn khách của cán bộ, đảng viên trong tỉnh, học sinh trên địa bàn huyện tới tham quan, học tập ngoại khóa thực tế về lịch sử địa phương, qua đó góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và tình yêu quê hương đất nước đối với mỗi cán bộ, đảng viên và các thầy cô giáo, học sinh trong tỉnh.